Prędkość — wzór i jak ją obliczyć (v = s/t)

Co to jest prędkość?

Prędkość to wielkość fizyczna, która mówi, jak szybko porusza się ciało — czyli jaką drogę pokonuje w określonym czasie. Im większa prędkość, tym większą odległość ciało przebywa w tym samym czasie. Prędkość oznaczamy literą v (od łacińskiego velocitas).

Wzór na prędkość

Prędkość obliczamy, dzieląc drogę przez czas:

v = s ÷ t

gdzie: v — prędkość, s — droga (odległość), t — czas. Z tego wzoru można też wyliczyć drogę (s = v × t) oraz czas (t = s ÷ v).

Jednostki prędkości

W układzie SI jednostką prędkości jest metr na sekundę (m/s). W życiu codziennym częściej używamy kilometra na godzinę (km/h) — na przykład prędkość samochodu. Obie jednostki opisują to samo: ile drogi pokonujemy w jednostce czasu.

Przykład obliczenia

Załóżmy, że rowerzysta pokonał drogę 100 metrów w 20 sekund. Jego prędkość to:

v = 100 m ÷ 20 s = 5 m/s

Oznacza to, że w każdej sekundzie rowerzysta pokonywał średnio 5 metrów.

Zamiana km/h na m/s

Czasem trzeba zamienić jednostki. Aby zamienić km/h na m/s, dzielimy przez 3,6; aby zamienić m/s na km/h, mnożymy przez 3,6. Na przykład 72 km/h to 72 ÷ 3,6 = 20 m/s.

Prędkość średnia i chwilowa

Gdy liczymy prędkość dla całej drogi, otrzymujemy prędkość średnią. Natomiast prędkość w danym momencie (np. wskazywana przez licznik w samochodzie) to prędkość chwilowa. W szkolnych zadaniach najczęściej obliczamy prędkość średnią ze wzoru v = s ÷ t.

Obliczanie drogi i czasu

Z podstawowego wzoru na prędkość można wyznaczyć też pozostałe wielkości. Aby obliczyć drogę, mnożymy prędkość przez czas: s = v × t. Aby obliczyć czas, dzielimy drogę przez prędkość: t = s ÷ v. Na przykład, jeśli samochód jedzie z prędkością 20 m/s przez 5 sekund, pokona drogę 20 × 5 = 100 metrów. Te trzy wzory (v, s, t) to ten sam związek zapisany na trzy sposoby.

Dlaczego prędkość jest ważna?

Prędkość to jedno z podstawowych pojęć fizyki i codziennego życia. Pomaga oszacować, ile czasu zajmie podróż, czy zdążymy na autobus albo jak daleko zajdziemy w danym czasie. Dlatego umiejętność korzystania ze wzoru v = s ÷ t przydaje się nie tylko na lekcjach, ale i na co dzień.

Przykłady prędkości wokół nas

Dla porównania: pieszy idzie z prędkością około 1,5 m/s (ok. 5 km/h), samochód w mieście jedzie 50 km/h, dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 340 m/s, a światło — najszybsze we Wszechświecie — porusza się z prędkością około 300 000 km na sekundę. Skorzystaj z narzędzia powyżej, aby samodzielnie obliczyć prędkość. Wystarczy wpisać drogę i czas, a otrzymasz wynik — to świetny sposób, by sprawdzić własne obliczenia z zadań domowych i lepiej zrozumieć wzór na prędkość, zanim zmierzysz się z trudniejszymi zadaniami z fizyki.