Przydawka — na jakie pytania odpowiada

Przydawka odpowiada na pytania jaki? jaka? jakie? który? czyj? ile? Jest częścią zdania określającą rzeczownik.

Pytania przydawki

• jaki? jaka? jakie? — cecha: wysoki dom
• który? która? które? — kolejność: trzeci rząd
• czyj? czyja? czyje? — przynależność: mamy torba
• ile? ilu? — liczba: pięć jabłek
• z czego? — materiał: stół z drewna

Część mowy a część zdania

Przydawka to część zdania, a nie część mowy. Może być wyrażona przymiotnikiem, rzeczownikiem, liczebnikiem, zaimkiem albo imiesłowem.

W wyrażeniu dom nauczyciela przydawką jest rzeczownik, a w dom murowany imiesłów. O funkcji decyduje rola w zdaniu, a nie przynależność wyrazu do kategorii gramatycznej — to rozróżnienie sprawia uczniom najwięcej trudności.

Rodzaje przydawki

• Przymiotna — wyrażona przymiotnikiem lub imiesłowem
• Rzeczowna — wyrażona rzeczownikiem, zwykle w dopełniaczu
• Liczebna — wyrażona liczebnikiem
• Przyimkowa — wyrażona wyrażeniem przyimkowym

Jak znaleźć przydawkę w zdaniu

Najpierw wskazujemy rzeczownik, a potem pytamy o niego jednym z pytań przydawki. Wyraz odpowiadający na to pytanie i określający ten rzeczownik jest przydawką.

Warto pamiętać, że przydawka może stać przed rzeczownikiem albo po nim. W zdaniu Kupiliśmy chleb razowy stoi po nim, a w Kupiliśmy świeży chleb przed — położenie nie zmienia funkcji.

Pozostałe części zdania

• Podmiot — kto? co?
• Orzeczenie — co robi? co się z nim dzieje?
• Dopełnienie — pytania przypadków zależnych
• Okolicznik — gdzie? kiedy? jak? dlaczego?

Przydawka i dopełnienie bywają mylone, bo oba odpowiadają czasem na podobne pytania. Rozstrzyga to, co określają: przydawka odnosi się do rzeczownika, a dopełnienie do czasownika.

Przykłady rozbioru

W zdaniu Wysoki chłopiec czytał ciekawą książkę mamy dwie przydawki: wysoki określa podmiot, a ciekawą dopełnienie. Obie odpowiadają na pytanie jaki.

W zdaniu Kupiłem trzy bilety do kina przydawkami są trzy oraz do kina. Pierwsza jest liczebna, druga przyimkowa — obie określają ten sam rzeczownik, co jest dopuszczalne i częste.

Przydawka a orzecznik

Oba określają cechę, ale w różny sposób. W zdaniu Dom jest wysoki wyraz wysoki to orzecznik, bo łączy się z podmiotem przez czasownik być. W zdaniu Wysoki dom stoi na wzgórzu ten sam wyraz jest przydawką.

Rozstrzyga obecność czasownika łączącego. Orzecznik wraz z formą czasownika być tworzy orzeczenie imienne, a przydawka określa rzeczownik bezpośrednio — to jedno z częstszych pytań na sprawdzianach ze składni.

Przydawka w wypracowaniu

Rozbudowane przydawki czynią opis konkretniejszym, ale ich nadmiar utrudnia czytanie. Zdanie z trzema przymiotnikami przy jednym rzeczowniku brzmi zwykle ciężko.

W pracach szkolnych sprawdza się zasada jednej mocnej przydawki zamiast kilku ogólnych. Sformułowanie zniszczony dom działa lepiej niż stary, brzydki, nieładny dom, bo jedno trafne określenie niesie więcej treści niż trzy przybliżone.