Zaimek — na jakie pytania odpowiada

Zaimek zastępuje inną część mowy i odpowiada na te same pytania co wyraz, który zastępuje. Nie ma więc jednego zestawu pytań.

Rodzaje zaimków

• Rzeczowne — ja, ty, on, kto, co — pytania: kto? co?
• Przymiotne — mój, twój, ten, jaki — pytania: jaki? czyj? który?
• Liczebne — ile, tyle — pytanie: ile?
• Przysłowne — tu, tam, wtedy, jak — pytania: gdzie? kiedy? jak?

Podział ten opiera się na tym, jaką część mowy zaimek zastępuje. Zaimek rzeczowny odmienia się przez przypadki, a przysłowny wcale się nie odmienia — dokładnie tak jak wyrazy, w których miejsce wchodzi.

Podział według funkcji

• Osobowe — ja, ty, on, my, wy, oni
• Dzierżawcze — mój, twój, nasz, ich
• Wskazujące — ten, tamten, taki, tu
• Pytające — kto, co, jaki, gdzie
• Względne — który, jaki, co — łączą zdania
• Nieokreślone — ktoś, coś, gdzieś
• Zwrotny — się, siebie

Formy krótsze i dłuższe

Część zaimków osobowych ma dwie formy: mnie i mi, tobie i ci, jego i go. Dłuższe są akcentowane i stoją na początku zdania albo po przyimku.

Powiemy Mnie to nie interesuje, ale Nie podoba mi się to. Formy krótszej nie stawia się na początku zdania — to jeden z częstszych błędów w wypowiedziach pisemnych.

Po co używać zaimków

Zaimki pozwalają uniknąć powtórzeń, zastępując wcześniej wymieniony wyraz. Nadużywane działają jednak odwrotnie, bo czytelnik traci orientację, do kogo się odnoszą.

Zasada praktyczna: jeśli w akapicie występują dwie osoby tej samej płci, zaimek staje się niejasny i lepiej powtórzyć imię. Jasność jest ważniejsza niż unikanie powtórzenia.

Zaimek zwrotny się

Wyraz się tworzy formy zwrotne czasowników: myć się, uczyć się. Nie zawsze oznacza jednak czynność skierowaną na siebie.

W wyrażeniu zdarzyło się zaimek jest częścią utrwalonej formy czasownika i nie da się go pominąć ani zastąpić. Takich czasowników jest w polszczyźnie wiele, a uczący się języka muszą je zapamiętywać razem z zaimkiem.

Zaimki w liście

W korespondencji zaimki odnoszące się do adresata zapisuje się wielką literą: Ty, Ciebie, Twój, Wam. Dotyczy to również formy grzecznościowej Pan i Pani.

Zasada obowiązuje w listach prywatnych i oficjalnych, ale nie w tekstach, gdzie zwracamy się do czytelnika ogólnie. W artykule czy instrukcji zaimki pisze się małą literą, bo nie kierujemy ich do konkretnej osoby.

Zaimek a inne części mowy

Wyraz który bywa raz zaimkiem pytającym, a raz względnym. W pytaniu Który wybierasz? pełni pierwszą funkcję, a w zdaniu Dom, który kupili łączy zdanie podrzędne z nadrzędnym.

Rozstrzyga rola w wypowiedzeniu, a nie sam wyraz. To ta sama zasada, która obowiązuje przy częściach zdania — o funkcji decyduje kontekst, a nie przynależność wyrazu do kategorii.

Zaimki w zadaniach

Typowe polecenie każe wskazać zaimki w tekście albo określić ich rodzaj. Pomaga wtedy pytanie, czym można dany wyraz zastąpić: jeśli konkretnym rzeczownikiem, jest to zaimek rzeczowny.

Przy wątpliwościach warto sprawdzić, czy wyraz sam coś nazywa, czy tylko wskazuje. Zaimek nigdy nie nazywa — jedynie odsyła do czegoś, co zostało już wymienione albo wynika z sytuacji.