Wczoraj po niemiecku — gestern

Określenia czasu

• vorgestern — przedwczoraj
• gestern — wczoraj
• heute — dziś
• morgen — jutro
• übermorgen — pojutrze

Przedrostek vor- oznacza przed, a über- ponad, czyli dalej. Ta sama para przedrostków tworzy oba skrajne wyrazy, więc wystarczy zapamiętać zasadę zamiast czterech osobnych form.

Uwaga na wyraz morgen

Zapisany małą literą znaczy jutro, a wielką — poranek. Wyrażenie morgen früh oznacza jutro rano, a am Morgen po prostu rano.

Rozróżnienie widać wyłącznie w piśmie, bo w mowie oba wyrazy brzmią identycznie. W wypowiedzi ustnej sens rozstrzyga kontekst i wyrazy towarzyszące.

Pory dnia

• der Morgen — poranek, der Vormittag — przedpołudnie
• der Mittag — południe, der Nachmittag — popołudnie
• der Abend — wieczór, die Nacht — noc

Przy porach dnia stosuje się przyimek am: am Morgen, am Abend. Wyjątkiem jest noc, gdzie mówi się in der Nacht, bo rzeczownik jest rodzaju żeńskiego.

Czas przeszły

Wyraz gestern wymaga czasu przeszłego. W mowie potocznej używa się formy złożonej Perfekt: Gestern habe ich gelernt, czyli wczoraj się uczyłem.

Forma prosta Präteritum występuje głównie w tekstach pisanych i przy czasownikach sein, haben oraz modalnych. Powiemy więc gestern war ich krank, a nie bin ich krank gewesen — ta różnica jest w niemczyźnie utrwalona i warto ją znać.

Czas Perfekt w praktyce

Formę tworzy się z czasownika posiłkowego oraz imiesłowu biernego: habe gemacht, bin gegangen. Imiesłów stoi na końcu zdania.

• haben — przy większości czasowników
• sein — przy czasownikach ruchu i zmiany stanu
• ge- + rdzeń + -t — czasowniki regularne
• ge- + rdzeń + -en — czasowniki nieregularne

Wybór czasownika posiłkowego trzeba zapamiętać razem z czasownikiem. Czasowniki takie jak gehen, fahren czy bleiben łączą się z sein, choć polszczyzna nie daje tu żadnej wskazówki.

Określenia częstotliwości

Poza konkretnymi dniami przydają się wyrazy immer — zawsze, oft — często, manchmal — czasami, nie — nigdy.

Uwaga na ostatni z nich: niemieckie nie znaczy nigdy, a nie przeczenie jak w polszczyźnie. To jeden z częstszych fałszywych przyjaciół między tymi językami.

Szyk zdania z określeniem czasu

Gdy zdanie zaczyna się od okolicznika czasu, podmiot przechodzi za czasownik: Gestern habe ich gelernt, a nie Gestern ich habe.

Wynika to z reguły drugiego miejsca — czasownik odmieniony stoi zawsze na drugiej pozycji w zdaniu oznajmującym. To jedna z najważniejszych zasad niemieckiej składni i najczęstsze źródło błędów u osób uczących się.

Kolejność określeń

Gdy w zdaniu występuje kilka okoliczników, obowiązuje kolejność: czas, przyczyna, sposób, miejsce. Ujmuje się to skrótem od pierwszych liter niemieckich nazw.

Powiemy więc Ich fahre morgen mit dem Zug nach Berlin — najpierw kiedy, potem czym, na końcu dokąd. Kolejność ta jest bardziej ustalona niż w polszczyźnie, gdzie szyk bywa swobodniejszy.