Sporty po niemiecku — die Sportarten

Sporty po niemiecku to die Sportarten, a sam sport der Sport. Uprawianie sportu wyraża się czasownikami machen, spielen albo osobnymi wyrazami.

Nazwy dyscyplin

• der Fußball — piłka nożna
• das Schwimmen — pływanie
• das Radfahren — jazda na rowerze
• der Basketball, der Volleyball — koszykówka, siatkówka
• das Turnen — gimnastyka
• der Skisport — narciarstwo

Nazwy utworzone od czasownika przez zapis wielką literą są rodzaju nijakiego. Każdy czasownik można w ten sposób zamienić w rzeczownik, co jest w niemczyźnie stałym mechanizmem słowotwórczym.

Spielen czy machen

Czasownik spielen stosuje się przy grach zespołowych z piłką: Fußball spielen, Tennis spielen. Przy pozostałych dyscyplinach używa się machen albo osobnego czasownika.

Powiemy więc Sport machen, ale schwimmen i Rad fahren jako samodzielne czasowniki. Reguła brzmi: gra z piłką to spielen, reszta wymaga sprawdzenia — to jeden z tych obszarów, gdzie analogia bywa zawodna.

Rozmowa o zainteresowaniach

• Ich treibe gern Sport — chętnie uprawiam sport
• Mein Lieblingssport ist… — mój ulubiony sport to
• zweimal pro Woche — dwa razy w tygodniu
• im Verein — w klubie

Czasownik treiben w połączeniu ze sportem znaczy uprawiać i jest formą staranniejszą niż machen. W wypracowaniu wypada lepiej, choć w mowie potocznej częstsze jest to drugie.

Sport w kulturze

Kluby sportowe, zwane Sportvereine, mają w krajach niemieckojęzycznych długą tradycję i skupiają miliony członków. Działają na zasadzie stowarzyszeń, a nie przedsiębiorstw.

Temat ten pojawia się w podręcznikach jako element wiedzy o kulturze. Warto znać wyraz Verein, bo dotyczy nie tylko sportu — oznacza wszelkie stowarzyszenia, od chórów po koła zainteresowań.

Zawody sportowe

• das Spiel — mecz, der Wettkampf — zawody
• gewinnen — wygrać, verlieren — przegrać
• das Tor — bramka, także gol
• die Mannschaft — drużyna
• der Schiedsrichter — sędzia

Wyraz Tor oznacza jednocześnie bramkę i zdobytą bramkę, podobnie jak polskie słowo. Kontekst rozstrzyga o znaczeniu bez trudu, więc wieloznaczność nie utrudnia porozumienia.

Wyrażanie upodobań

Do wyrażania upodobań służy przysłówek gern po czasowniku: Ich spiele gern Fußball. Stopniowanie daje lieber oraz am liebsten.

Konstrukcja ta zastępuje polskie połączenie czasownika lubić z bezokolicznikiem i nie wymaga osobnego wyrazu. Zdanie z mag i bezokolicznikiem jest zrozumiałe, ale nienaturalne — rodzimi użytkownicy sięgają w tej sytuacji po gern.

Sport a zdrowie

Przydają się zwroty fit bleiben — utrzymać formę, sich bewegen — ruszać się oraz gesund leben — żyć zdrowo.

Czasownik sich bewegen jest zwrotny, więc wymaga zaimka dopasowanego do osoby. Takie czasowniki trzeba zapamiętywać razem z zaimkiem, bo polszczyzna nie zawsze podpowiada, kiedy jest on potrzebny.