Dziadek po niemiecku — der Großvater

Nazwy dziadków

• der Großvater — dziadek, forma oficjalna
• die Großmutter — babcia
• die Großeltern — dziadkowie, tylko w liczbie mnogiej
• der Opa, die Oma — formy potoczne, częstsze w mowie
• die Urgroßeltern — pradziadkowie

Człon groß znaczy duży albo wielki. Ten sam sposób tworzenia nazw występuje w angielszczyźnie, gdzie dziadek to grandfather — obie budowy sięgają wspólnego dziedzictwa germańskiego.

Przedrostek Ur-

Cząstka Ur- oznacza pierwotny albo najdawniejszy i tworzy nazwy dalszych pokoleń: Urgroßvater to pradziadek, a Ururgroßvater prapradziadek.

Występuje też poza terminami rodzinnymi, na przykład w wyrazach Urwald — puszcza pierwotna oraz Ursprung — źródło, początek. Znajomość takich cząstek pozwala rozpoznać znaczenie nowych wyrazów bez sięgania po słownik.

Cała rodzina

• die Eltern — rodzice, der Vater, die Mutter
• der Onkel — wujek, die Tante — ciocia
• der Cousin, die Cousine — kuzyn, kuzynka
• der Enkel — wnuk, die Enkelin — wnuczka

Wyrazy Cousin i Cousine zapożyczono z francuskiego i zachowały zbliżoną wymowę. Zdarza się też rodzima forma Vetter, dziś rzadka i odbierana jako przestarzała.

Opis rodziny

Przydają się zdania Mein Großvater ist achtzig Jahre alt oraz Meine Großeltern wohnen auf dem Land. Drugie wymaga przyimka auf, bo mieszkanie na wsi ma w niemczyźnie ustaloną formę.

Przy mieście używa się natomiast in: in der Stadt. Przyimki przy nazwach miejsc trzeba zapamiętywać razem z wyrażeniem, bo rzadko pokrywają się z polskimi.

Formy potoczne i zdrobnienia

Wyrazy Opa i Oma powstały jako formy dziecięce i wyparły dłuższe określenia w codziennej mowie. Używa się ich także w zwrotach bezpośrednich, bez rodzajnika.

Podobnie zachowują się Papa i Mama wobec Vater i Mutter. Formy oficjalne pojawiają się głównie w piśmie i w kontekstach urzędowych, więc warto znać oba zestawy i wiedzieć, gdzie który pasuje.

Dopełniacz w opisie rodziny

Przynależność wyraża się dopełniaczem albo konstrukcją z von. Powiemy das Haus meines Großvaters albo potocznie das Haus von meinem Großvater.

Pierwsza forma jest staranniejsza i wymaga końcówki -s przy rzeczowniku rodzaju męskiego i nijakiego. Druga upowszechniła się w mowie i bywa dziś uznawana za dopuszczalną również w tekstach mniej oficjalnych.

Wiek i daty

Wiek podaje się konstrukcją Jahre alt: Er ist siebzig Jahre alt. Sam wyraz Jahre bywa pomijany w mowie potocznej.

Przy pytaniu używa się formy Wie alt ist er?, dosłownie jak stary jest. Niemczyzna nie ma odpowiednika polskiego pytania o liczbę lat, więc kalka z polszczyzny brzmi tu nienaturalnie.