Wyraz bliskoznaczny — co to jest

Wyraz bliskoznaczny, czyli synonim, to słowo o znaczeniu podobnym do innego. Przykładem są dom i budynek albo iść i kroczyć.

Po co używać synonimów

• Unikanie powtórzeń — podstawowy powód w pracach pisemnych
• Precyzja — dobór odcienia znaczeniowego
• Dostosowanie stylu — do sytuacji oficjalnej albo potocznej

Powtórzenia są w wypracowaniach oceniane jako błąd stylistyczny. Zastępowanie ich synonimami to jedna z najprostszych metod poprawienia pracy bez zmieniania jej treści.

Synonimy nie są tożsame

Wyrazy bliskoznaczne rzadko dają się wymieniać dowolnie. Różnią się odcieniem znaczenia, nacechowaniem emocjonalnym albo zakresem użycia.

Można powiedzieć szczupły, chudy i wychudzony, ale każde z tych słów niesie inną ocenę. Pierwsze jest neutralne albo pochlebne, drugie obojętne lub lekko krytyczne, trzecie wskazuje na stan niepokojący — dobór synonimu bywa więc równoznaczny z zajęciem stanowiska.

Rodzaje relacji między wyrazami

• Synonimy — znaczenie podobne: dom, budynek
• Antonimy — znaczenie przeciwne: wysoki, niski
• Homonimy — jednakowe brzmienie, różne znaczenie: zamek
• Hiperonimy — wyrazy nadrzędne: kwiat wobec tulipana

Rozróżnienie tych pojęć pojawia się w zadaniach ze słownictwa. Homonimy bywają mylone z synonimami, choć działają odwrotnie — to jedna forma o kilku znaczeniach, a nie kilka form o jednym.

Jak szukać synonimów

Służą do tego słowniki wyrazów bliskoznacznych, dostępne także w wersji elektronicznej. Warto jednak sprawdzić znalezione słowo w słowniku języka polskiego.

Synonim zaproponowany bez kontekstu może nie pasować do zdania. Bezpieczniej wybierać wyrazy, które się rozumie i zna z użycia, niż wstawiać słowo brzmiące uczenie, lecz nietrafione — nauczyciel zwykle to zauważy.

Przykładowe szeregi synonimów

• powiedzieć — rzec, oznajmić, wyznać, oświadczyć
• duży — wielki, ogromny, pokaźny, potężny
• ładny — piękny, urodziwy, śliczny, powabny
• szybko — prędko, chyżo, błyskawicznie

W obrębie jednego szeregu wyrazy różnią się siłą. Określenie ogromny jest mocniejsze niż duży, a błyskawicznie niż szybko — dobierając synonim, wybieramy więc również natężenie cechy.

Synonimy w wypracowaniu

Najczęściej powtarzanym wyrazem w pracach uczniowskich jest czasownik mówienia w przytoczeniach oraz zaimek odnoszący się do bohatera. Warto przygotować sobie kilka zamienników przed pisaniem.

Przesada działa jednak przeciwnie do zamierzenia. Tekst, w którym każde powtórzenie zastąpiono innym słowem, bywa trudny w odbiorze — czasem lepiej powtórzyć wyraz neutralny, niż sięgać po określenie nienaturalne w danym kontekście.