Alfabet polski — litery i kolejność

Ile liter ma alfabet polski?

Alfabet polski składa się z 32 liter. Alfabet to uporządkowany zbiór wszystkich liter danego języka, ustawionych w ustalonej kolejności. To podstawa pisania i czytania w języku polskim.

Litery z polskimi znakami

Oprócz liter znanych też z innych języków (a, b, c, d, e...) alfabet polski ma litery z dodatkowymi znakami, charakterystyczne dla polszczyzny. Jest ich dziewięć: ą, ć, ę, ł, ń, ó, ś, ź, ż. To one nadają naszemu językowi wyjątkowe brzmienie i pisownię.

Których liter nie ma w alfabecie?

W podstawowym alfabecie polskim nie ma liter q, v oraz x. Pojawiają się one tylko w niektórych wyrazach pochodzących z innych języków (np. w nazwach czy symbolach), ale nie należą do polskiego alfabetu.

Samogłoski i spółgłoski

Litery (a dokładniej głoski, które oznaczają) dzielimy na samogłoski i spółgłoski. Samogłosek jest sześć: a, e, i, o, u, y. Wszystkie pozostałe litery to spółgłoski, np. b, c, d, k, m, t. Samogłoski tworzą sylaby, dlatego są bardzo ważne.

Kolejność alfabetyczna

Litery w alfabecie mają ustaloną kolejność. Dzięki niej możemy układać wyrazy w kolejności alfabetycznej — tak działają słowniki, encyklopedie czy listy nazwisk w dzienniku. Aby ułożyć wyrazy alfabetycznie, porównujemy je litera po literze, zaczynając od pierwszej.

Wielkie i małe litery

Każda litera ma dwie postaci: wielką (dużą) i małą. Na przykład „A” i „a” to ta sama litera, tylko inaczej zapisana. Wielką literę stawiamy na początku zdania oraz w nazwach własnych — imionach, nazwiskach, nazwach miast i krajów. W pozostałych miejscach używamy liter małych.

Dwuznaki — dwie litery, jedna głoska

W języku polskim niektóre głoski zapisujemy dwiema literami. Takie połączenia nazywamy dwuznakami. Należą do nich m.in. sz, cz, rz, ch, dz, dż, dź. Na przykład w wyrazie „szkoła” połączenie „sz” to jedna głoska zapisana dwoma literami. Dwuznaki nie są osobnymi literami alfabetu, ale warto je znać przy nauce pisania.

Każdy język ma swój alfabet

Alfabet polski to tylko jeden z wielu alfabetów na świecie. Inne języki mają własne zestawy liter — niektóre podobne do naszego, inne zupełnie inne, jak alfabet grecki czy cyrylica używana m.in. w języku rosyjskim. To, co łączy wszystkie alfabety, to ich rola: pozwalają zapisywać mowę za pomocą znaków, dzięki czemu możemy czytać i pisać. Poznanie własnego alfabetu jest więc pierwszym krokiem do nauki czytania, a później także do poznawania języków obcych, które często posługują się podobnymi, choć nie identycznymi, zestawami liter. Im lepiej znamy własny alfabet, tym łatwiej później rozpoznawać i zapamiętywać litery w nowych językach.

Ą i Ę nigdy nie zaczynają wyrazu

Ciekawostka, o której wielu nie wie: w języku polskim żaden wyraz nie zaczyna się od liter ą ani ę. Te samogłoski nosowe pojawiają się tylko w środku lub na końcu słów — jak „mąka” czy „idę”. Z tego powodu w słownikach nie znajdziemy haseł zaczynających się od ą lub ę. To jedna z cech, które odróżniają polski alfabet od innych.