Wiedza — synonimy i odcienie

Synonimy wyrazu wiedza to między innymi znajomość, erudycja, kompetencje, orientacja, doświadczenie. Różnią się zakresem i sposobem zdobycia.

Synonimy według źródła

• Z nauki — wiedza, erudycja, wykształcenie
• Z praktyki — doświadczenie, wprawa, biegłość
• Z obserwacji — orientacja, rozeznanie
• Poświadczona — kompetencje, kwalifikacje

Podział ten jest istotniejszy niż stopniowanie. Doświadczony rzemieślnik i erudyta mają wiedzę, ale zdobytą inaczej i inaczej stosowaną, więc zamiana wyrazów zmieniłaby sens wypowiedzi.

Wiedza a informacja

Informacja to pojedyncza dana, a wiedza uporządkowany zbiór powiązanych informacji. Samo zgromadzenie danych nie tworzy jeszcze wiedzy.

Rozróżnienie to bywa rozszerzane o mądrość, rozumianą jako umiejętność trafnego zastosowania wiedzy. Kolejność jest wtedy narastająca: dane, informacja, wiedza, mądrość — każdy poziom wymaga poprzedniego, ale go nie gwarantuje.

Wyrazy pokrewne

• wiedzieć — czasownik
• wiadomość — pojedyncza informacja
• świadomy — od tego samego rdzenia
• wiedźma — pierwotnie ta, która wie

Ostatni przykład bywa zaskakujący. Wyraz pochodzi od czasownika wiedzieć i pierwotnie oznaczał osobę posiadającą wiedzę — negatywne zabarwienie pojawiło się później, wraz ze zmianą stosunku do takich osób.

W pracy pisemnej

Przy opisie bohatera warto określić, jakiego rodzaju wiedzę posiada i skąd ją ma. Postać oczytana różni się od doświadczonej życiowo.

Ciekawe bywa też pytanie, czy wiedza bohaterowi pomaga. W literaturze wiedza bywa źródłem przewagi, ale też ciężarem albo przyczyną izolacji — wskazanie tej roli mówi o postaci więcej niż stwierdzenie, że jest mądra.

Antonimy

• niewiedza — brak wiedzy
• ignorancja — niewiedza zawiniona
• nieświadomość — brak rozeznania w sytuacji

Wyraz ignorancja zawiera ocenę, której nie ma w niewiedzy. Zakłada, że wiedzę można było zdobyć, a nie zrobiono tego — to różnica ważna przy formułowaniu sądów o postaciach.

Frazeologia

Wyraz tworzy połączenia: zdobywać wiedzę, poszerzać wiedzę, wiedza teoretyczna. Czasownik zdobywać sugeruje wysiłek.

Mówi się też o luce w wiedzy, a nie o dziurze. Utarte połączenia narzucają dobór wyrazu mocniej niż jego znaczenie, dlatego przy pisaniu warto sięgać po formy sprawdzone, a nie tworzyć własne.

Rodzaje wiedzy

• Teoretyczna — zasady i pojęcia
• Praktyczna — umiejętność wykonania
• Ukryta — trudna do przekazania słowami

Ostatni rodzaj obejmuje umiejętności takie jak jazda na rowerze czy rozpoznawanie dobrego ciasta po konsystencji. Można je pokazać, ale nie da się ich w pełni opisać — to jedna z przyczyn, dla których nauka zawodu wymaga praktyki, a nie samego podręcznika.