Układ wydalniczy — budowa i praca nerek

Nerki są jednym z najbardziej pracowitych narządów — filtrują całą krew organizmu kilkadziesiąt razy na dobę. Poniżej budowa układu i mechanizm powstawania moczu.

Elementy układu

• Nerki — dwa narządy w kształcie fasoli, filtrujące krew
• Moczowody — przewody odprowadzające mocz do pęcherza
• Pęcherz moczowy — zbiornik mieszczący około 400–500 ml
• Cewka moczowa — odprowadza mocz na zewnątrz

Nefron — jednostka filtrująca

Każda nerka zawiera około miliona nefronów. Nefron składa się z ciałka nerkowego, w którym zachodzi filtracja, oraz kanalika, gdzie odzyskiwane są potrzebne substancje.

Proces przebiega w trzech etapach:

• Filtracja — z krwi przenika woda z rozpuszczonymi substancjami; powstaje mocz pierwotny
• Resorpcja — organizm odzyskuje glukozę, aminokwasy, sole i większość wody
• Sekrecja — do kanalika trafiają dodatkowe substancje zbędne

Sto osiemdziesiąt litrów dziennie

To liczba, która zaskakuje. Nerki wytwarzają dobowo około 180 litrów moczu pierwotnego, a wydalamy zaledwie 1,5–2 litry. Ponad 99 procent zostaje odzyskane.

Mechanizm wygląda na rozrzutny, ale ma sens: zamiast selektywnie wybierać, co usunąć, organizm odfiltrowuje niemal wszystko, a potem odzyskuje to, co potrzebne. Taki system jest prostszy i pewniejszy — łatwiej wychwycić substancje pożądane niż rozpoznać każdą możliwą truciznę.

Co jeszcze robią nerki

Filtrowanie to tylko część zadań. Nerki dodatkowo:

• Regulują ciśnienie krwi — przez kontrolę objętości płynów i wydzielanie reniny
• Utrzymują równowagę wodno-elektrolitową
• Regulują pH krwi, usuwając nadmiar jonów wodorowych
• Pobudzają produkcję krwinek czerwonych przez wydzielanie erytropoetyny
• Uczestniczą w aktywacji witaminy D

Dlatego niewydolność nerek powoduje nie tylko zatrucie organizmu, ale też niedokrwistość, nadciśnienie i osłabienie kości.

Dlaczego mocz bywa ciemniejszy

Barwa zależy głównie od stężenia. Przy małej ilości wypitych płynów organizm oszczędza wodę, odzyskując jej więcej w kanalikach — mocz staje się bardziej stężony i ciemniejszy.

To praktyczny wskaźnik nawodnienia: jasnosłomkowa barwa oznacza dobre nawodnienie, ciemnożółta sugeruje, że warto się napić. Na kolor wpływają też niektóre produkty i leki, więc pojedyncza obserwacja nie zawsze jest miarodajna.

Wydalanie a defekacja

To rozróżnienie bywa punktowane na sprawdzianie. Wydalanie dotyczy produktów przemiany materii powstałych w komórkach — mocznika, dwutlenku węgla, nadmiaru wody i soli. Defekacja to usuwanie niestrawionych resztek pokarmu, które nigdy nie weszły do przemian organizmu.

Dlatego kał nie jest produktem wydalania, a układ wydalniczy obejmuje także skórę i płuca — one również usuwają produkty przemiany materii.