Układ pokarmowy — budowa i trawienie

Droga pokarmu przez organizm zajmuje od kilkunastu godzin do kilku dni, a na każdym odcinku zachodzi coś innego. Poniżej przebieg trawienia krok po kroku.

Odcinki przewodu pokarmowego

• Jama ustna — rozdrabnianie pokarmu i wstępne trawienie cukrów przez amylazę ze śliny
• Przełyk — transport kęsa do żołądka ruchami perystaltycznymi
• Żołądek — trawienie białek w kwaśnym środowisku, magazynowanie pokarmu
• Jelito cienkie — główne miejsce trawienia i wchłaniania składników
• Jelito grube — wchłanianie wody i soli mineralnych, formowanie resztek

Gruczoły wspomagające

• Wątroba — wytwarza żółć emulgującą tłuszcze, odtruwa organizm, magazynuje glikogen
• Trzustka — produkuje enzymy trawiące wszystkie rodzaje składników oraz insulinę
• Ślinianki — wydzielają ślinę z amylazą

Żółć nie zawiera enzymów. Działa mechanicznie, rozbijając duże krople tłuszczu na drobne — dzięki temu enzymy trzustkowe mają większą powierzchnię do pracy. To ta sama zasada, na której działa detergent.

Jelito cienkie — gdzie dzieje się najwięcej

Ma około pięciu metrów długości, ale jego powierzchnia chłonna jest nieproporcjonalnie duża dzięki trzem poziomom pofałdowania: fałdom okrężnym, kosmkom jelitowym i mikrokosmkom na komórkach.

Efekt jest zaskakujący — powierzchnia wchłaniania sięga około 200 metrów kwadratowych, czyli tyle co spore mieszkanie. Bez tych fałdowań organizm nie zdążyłby wchłonąć składników, zanim pokarm przesunie się dalej.

Dlaczego żołądek się nie trawi

Kwas solny w żołądku ma pH około 1,5 — wystarczająco silny, by rozpuścić żyletkę. Ściana żołądka broni się przed nim na dwa sposoby.

Po pierwsze, wydziela warstwę śluzu o odczynie zasadowym, która neutralizuje kwas przy powierzchni. Po drugie, komórki nabłonka wymieniają się co kilka dni — uszkodzone są zastępowane, zanim zdążą ulec strawieniu.

Gdy ta ochrona zawodzi, powstaje wrzód. Przez lata sądzono, że winne są stres i dieta, ale w latach osiemdziesiątych wykazano, że główną przyczyną jest bakteria Helicobacter pylori. Odkrycie to nagrodzono Noblem, bo zmieniło leczenie wrzodów z łagodzenia objawów na kurację antybiotykową.

Co się dzieje z poszczególnymi składnikami

• Węglowodany — trawienie zaczyna się w jamie ustnej, kończy w jelicie cienkim; wchłaniane jako cukry proste
• Białka — trawienie rozpoczyna żołądek, kontynuuje jelito; wchłaniane jako aminokwasy
• Tłuszcze — trawione dopiero w jelicie cienkim, po zemulgowaniu przez żółć

Mikroflora jelitowa

W jelicie grubym żyje kilkaset gatunków bakterii, których łączna liczba przewyższa liczbę komórek ciała człowieka. Nie są pasożytami — wytwarzają witaminy K i z grupy B, rozkładają błonnik i konkurują z drobnoustrojami chorobotwórczymi.

Dlatego antybiotykoterapia bywa obciążająca dla układu pokarmowego: lek nie odróżnia bakterii pożytecznych od szkodliwych.