Układ mięśniowy — rodzaje mięśni i praca
Układ mięśniowy tworzą mięśnie szkieletowe, gładkie i mięsień sercowy. Szkieletowe podlegają woli, pozostałe pracują niezależnie od niej, a skurcz umożliwia białka aktyna i miozyna.
Mięśnie stanowią około 40 procent masy ciała i odpowiadają nie tylko za ruch, ale też za utrzymanie postawy, oddychanie i wytwarzanie ciepła.
Trzy rodzaje mięśni
- Szkieletowe (poprzecznie prążkowane) — zależne od woli, kurczą się szybko, szybko się męczą
- Gładkie — niezależne od woli, w ścianach naczyń, jelit i pęcherza; kurczą się wolno i długo
- Sercowy — niezależny od woli, o budowie zbliżonej do szkieletowego, praktycznie się nie męczy
Jak działa skurcz
W komórce mięśniowej znajdują się dwa rodzaje włókien białkowych: aktyna i miozyna. Przy skurczu włókna te wsuwają się między siebie, skracając całą komórkę.
Proces wymaga energii z ATP oraz jonów wapnia jako sygnału. Co ciekawe, rozkurcz również wymaga energii — dlatego po śmierci, gdy ATP się wyczerpuje, mięśnie pozostają w skurczu. To zjawisko znane jako stężenie pośmiertne.
Mięśnie działają parami
Mięsień potrafi się tylko kurczyć — nie umie się aktywnie wydłużać. Dlatego ruchy w stawach wykonują pary mięśni antagonistycznych.
Zginanie ramienia wykonuje biceps, prostowanie triceps. Gdy jeden się kurczy, drugi rozluźnia. Bez takiej pary ramię dałoby się tylko zgiąć, ale nie wyprostować.
Praca statyczna i dynamiczna
- Dynamiczna — mięsień zmienia długość, następuje ruch; naprzemienne napinanie i rozluźnianie pozwala na dopływ krwi
- Statyczna — mięsień napięty bez ruchu, jak przy trzymaniu ciężaru
Praca statyczna męczy szybciej, mimo że pozornie jest lżejsza. Napięty mięsień uciska własne naczynia krwionośne, ograniczając dopływ tlenu i odpływ produktów przemiany. Dlatego łatwiej przejść kilometr niż stać nieruchomo przez kwadrans.
Włókna szybkie i wolne
Mięśnie szkieletowe zawierają dwa rodzaje włókien różniących się sposobem pozyskiwania energii. Włókna wolne pracują tlenowo, kurczą się słabiej, ale bardzo długo — odpowiadają za wytrzymałość i utrzymanie postawy. Włókna szybkie działają beztlenowo, dają dużą siłę w krótkim czasie i szybko się męczą.
Proporcja obu rodzajów jest w znacznej mierze uwarunkowana genetycznie i tłumaczy, dlaczego jedni ludzie mają naturalne predyspozycje do biegów długodystansowych, a inni do sprintu i podnoszenia ciężarów. Trening zmienia głównie sprawność i objętość włókien, w mniejszym stopniu ich proporcję.
Zakwasy — mit i fakty
Ból pojawiający się dzień po wysiłku przypisuje się zwykle kwasowi mlekowemu. To nieporozumienie — kwas mlekowy jest usuwany z mięśni w ciągu godziny po wysiłku.
Rzeczywistą przyczyną są mikrouszkodzenia włókien mięśniowych i towarzyszący im stan zapalny, które rozwijają się z opóźnieniem. Stąd nazwa stosowana w fizjologii: opóźniona bolesność mięśniowa. Uszkodzenia te są bodźcem do odbudowy włókien w mocniejszej postaci, co tłumaczy, dlaczego mięśnie rosną po treningu.