Tkanki roślinne — rodzaje i funkcje
Tkanki roślinne dzielą się na twórcze (merystemy), odpowiadające za wzrost, oraz stałe: okrywające, miękiszowe, wzmacniające i przewodzące. Każda pełni inną funkcję w roślinie.
Podział tkanek roślinnych opiera się na jednym kryterium — czy komórki nadal się dzielą, czy już się wyspecjalizowały. Poniżej pełna klasyfikacja z funkcjami.
Tkanki twórcze (merystemy)
Zbudowane z komórek zdolnych do ciągłych podziałów. To dzięki nim roślina rośnie przez całe życie, w odróżnieniu od zwierząt.
- Merystem wierzchołkowy — w stożkach wzrostu pędu i korzenia, odpowiada za wzrost na długość
- Merystem boczny (kambium) — odpowiada za przyrost na grubość, tworzy słoje drzew
Tkanki okrywające
- Skórka (epiderma) — okrywa młode organy, pokryta woskowym kutykulą ograniczającą parowanie. Zawiera aparaty szparkowe regulujące wymianę gazową.
- Korek — zastępuje skórkę w starszych pędach, komórki są martwe i wysycone substancją nieprzepuszczalną dla wody.
Tkanki miękiszowe
Najbardziej uniwersalna grupa, wypełniająca wnętrze organów:
- Miękisz asymilacyjny — zawiera chloroplasty, zachodzi w nim fotosynteza
- Miękisz spichrzowy — magazynuje substancje zapasowe, jak w ziemniaku
- Miękisz powietrzny — z dużymi przestworami, u roślin wodnych
- Miękisz wodny — magazynuje wodę, u sukulentów
Tkanki wzmacniające
- Kolenchyma — komórki żywe o zgrubiałych ścianach, elastyczna; usztywnia młode pędy
- Sklerenchyma — komórki martwe, silnie zdrewniałe; twarda i nieelastyczna, buduje łupiny orzechów i pestki
Tkanki przewodzące
- Drewno (ksylem) — transportuje wodę z solami mineralnymi od korzeni w górę. Komórki są martwe, tworzą rurki.
- Łyko (floem) — transportuje produkty fotosyntezy od liści do pozostałych części, także w dół. Komórki są żywe.
Jak woda dociera na szczyt drzewa
To pytanie fascynuje, bo najwyższe sekwoje mają ponad sto metrów, a pompa ssąca podnosi wodę najwyżej na dziesięć. Roślina nie ma serca ani żadnej pompy.
Działa mechanizm transpiracji: woda paruje z liści przez aparaty szparkowe, a ponieważ cząsteczki wody przyciągają się nawzajem wiązaniami wodorowymi, tworzą ciągły słup w naczyniach. Odparowanie na górze pociąga cały słup w górę — jak wyciąganie nitki.
To dlatego wiązania wodorowe są tak istotne dla życia: bez nich transport wody w wysokich roślinach byłby niemożliwy, a drzewa nie mogłyby przekroczyć kilku metrów.
Aparaty szparkowe — regulacja bez mózgu
Skórka liścia zawiera tysiące mikroskopijnych otworów otoczonych parami komórek szparkowych. To przez nie roślina pobiera dwutlenek węgla i traci wodę — a ponieważ oba procesy zachodzą tą samą drogą, roślina musi nieustannie wybierać między fotosyntezą a oszczędzaniem wody.
Mechanizm działa bez udziału układu nerwowego. Gdy komórki szparkowe napełniają się wodą, wyginają się i otwierają szparkę; przy niedoborze wody wiotczeją i otwór się zamyka. Dlatego w upalne południe wiele roślin zamyka szparki i wstrzymuje fotosyntezę, mimo obfitości światła.
Skąd biorą się słoje
Kambium pracuje z różnym tempem zależnie od pory roku. Wiosną tworzy komórki duże i cienkościenne, latem i jesienią mniejsze i grubościenne — te drugie są ciemniejsze. Jedna para jasnego i ciemnego pierścienia odpowiada jednemu rokowi, co pozwala określić wiek drzewa.