Tkanka kostna zbita — budowa i funkcje

Tkanka kostna zbita to odmiana tkanki kostnej o gęstej, litej budowie. Tworzy zewnętrzną warstwę kości i przenosi największe obciążenia mechaniczne.

Dwa rodzaje tkanki kostnej

• Zbita — lita, twarda, tworzy warstwę zewnętrzną i trzon kości długich
• Gąbczasta — porowata, wypełnia nasady kości i wnętrze kości płaskich

Podział ten dotyczy budowy, a nie składu chemicznego — obie odmiany zbudowane są z tych samych elementów. Różni je natomiast gęstość ułożenia struktur kostnych.

Budowa tkanki zbitej

Podstawową jednostką jest osteon, zwany też systemem Haversa. Tworzą go koncentrycznie ułożone blaszki kostne otaczające kanał z naczyniem krwionośnym i włóknem nerwowym.

Układ przypomina słoje drzewa widziane w przekroju. Osteony biegną równolegle do długiej osi kości, czyli w kierunku działania największych sił — to rozwiązanie zapewniające wytrzymałość przy stosunkowo niewielkiej masie.

Komórki kostne

• Osteoblasty — budują tkankę, wytwarzając substancję międzykomórkową
• Osteocyty — dojrzałe komórki uwięzione w jamkach kostnych
• Osteoklasty — rozkładają tkankę, umożliwiając przebudowę

Kość nie jest strukturą martwą — podlega ciągłej przebudowie przez całe życie. Osteoklasty usuwają starą tkankę, a osteoblasty budują nową w miejscach największych obciążeń.

Dlaczego kość jest twarda i sprężysta

Za twardość odpowiadają sole mineralne, głównie fosforan wapnia, a za sprężystość włókna kolagenowe. Połączenie obu składników daje materiał odporny zarówno na zgniatanie, jak i na złamanie.

Kość pozbawiona soli mineralnych staje się giętka jak guma, a pozbawiona kolagenu krucha jak kreda. Z wiekiem proporcje się zmieniają — udział składników mineralnych rośnie, dlatego kości osób starszych łamią się łatwiej niż kości dzieci.

Szpik kostny

Wewnątrz kości znajduje się szpik, w którym powstają komórki krwi. Szpik czerwony wytwarza krwinki, a żółty, złożony głównie z tłuszczu, pełni funkcję zapasową.

U dzieci szpik czerwony wypełnia niemal wszystkie kości, a z wiekiem zastępuje go żółty, pozostając głównie w kościach płaskich i nasadach kości długich. To dlatego przy badaniach szpiku pobiera się go zwykle z talerza kości biodrowej albo z mostka.

Kość jako narząd

Pojedyncza kość zawiera nie tylko tkankę kostną, ale też chrząstkę na powierzchniach stawowych, okostną, szpik oraz naczynia i nerwy. Dlatego traktuje się ją jako narząd, a nie jedną tkankę.

Okostna okrywa kość od zewnątrz i zawiera komórki umożliwiające jej wzrost na grubość oraz zrastanie po złamaniu. Jest silnie unerwiona — to właśnie ona odpowiada za ból przy urazie, bo sama tkanka kostna zawiera niewiele zakończeń nerwowych.

Wpływ obciążeń na kość

Tkanka kostna przebudowuje się zgodnie z działającymi na nią siłami. Regularny ruch zwiększa jej gęstość, a długotrwały bezruch prowadzi do ubytku masy.

Zjawisko to jest wyraźnie widoczne u astronautów, którzy w stanie nieważkości tracą masę kostną mimo ćwiczeń. Pokazuje to, że kość reaguje na obciążenie mechaniczne, a nie na sam ruch — bez oporu bodziec do przebudowy jest zbyt słaby.