Synonimy — co to jest? Definicja i przykłady

Co to są synonimy?

Synonimy to wyrazy o podobnym, bliskim znaczeniu. Nazywa się je też wyrazami bliskoznacznymi. Choć brzmią różnie, znaczą prawie to samo, dlatego często można jeden zastąpić drugim bez zmiany sensu zdania. Słowo „synonim” pochodzi z języka greckiego i oznacza „o tym samym imieniu, nazwie”.

Przykłady synonimów

Oto pary i grupy wyrazów bliskoznacznych, których używamy na co dzień:

• dom – budynek – mieszkanie
• ładny – piękny – śliczny
• szybko – prędko – błyskawicznie
• wesoły – radosny – pogodny
• mówić – rozmawiać – gadać
• duży – wielki – ogromny
• mądry – rozumny – bystry
• iść – kroczyć – maszerować
• auto – samochód – pojazd
• smutny – przygnębiony – markotny

Synonimy a antonimy — nie myl ich!

To częste nieporozumienie. Synonimy mają znaczenie podobne (np. ładny – piękny). Antonimy natomiast mają znaczenie przeciwne (np. ładny – brzydki). Najprościej zapamiętać tak: synonim to wyraz bliskoznaczny, a antonim to przeciwieństwo.

Zalety stosowania synonimów

Synonimy są bardzo przydatne, bo:

• pomagają unikać powtórzeń — zamiast kilka razy pisać „ładny”, można użyć „piękny”, „śliczny”, „uroczy”;
• urozmaicają wypowiedź i sprawiają, że tekst jest ciekawszy;
• pozwalają precyzyjniej oddać odcień znaczenia — bo bliskoznaczne wyrazy nie zawsze znaczą dokładnie to samo.

Uwaga: synonimy nie zawsze są idealnie wymienne

Choć synonimy znaczą podobnie, czasem różnią się drobnym odcieniem albo pasują do innej sytuacji. Na przykład „mówić”, „rozmawiać” i „gadać” są bliskoznaczne, ale „gadać” jest bardziej potoczne i nie zawsze wypada go użyć w oficjalnym tekście. Dlatego dobierając synonim, warto pomyśleć, czy pasuje do kontekstu.

Synonimy w praktyce — przykład

Zobaczmy, jak synonimy poprawiają tekst. Zdanie z powtórzeniem: „Film był dobry, aktorzy grali dobrze, a muzyka też była dobra”. Brzmi monotonnie. Po użyciu synonimów: „Film był udany, aktorzy grali świetnie, a muzyka była znakomita”. Od razu lepiej! To pokazuje, dlaczego warto znać wyrazy bliskoznaczne — sprawiają, że wypowiedź jest ciekawsza i bardziej dojrzała.

Czy synonimy mają stopnie podobieństwa?

Tak. Niektóre synonimy znaczą niemal dokładnie to samo (np. samochód – auto), a inne są tylko zbliżone i różnią się odcieniem (np. iść – maszerować — maszerować to iść równym, zdecydowanym krokiem). Dlatego dobierając synonim, warto zwrócić uwagę nie tylko na ogólne znaczenie, ale i na ten drobny odcień.

Gdzie szukać synonimów?

Synonimy bywają też różne ze względu na styl. Jedne pasują do języka oficjalnego (np. „rozmawiać”, „spożywać”), a inne do potocznego, codziennego (np. „gadać”, „wcinać”). To samo znaczenie można więc wyrazić elegancko albo swobodnie — wystarczy wybrać odpowiedni wyraz bliskoznaczny. Dlatego bogaty zasób synonimów pozwala dopasować język do sytuacji: inaczej napiszemy wypracowanie, a inaczej wiadomość do kolegi.

Najwięcej wyrazów bliskoznacznych znajdziesz w słowniku synonimów (zwanym też słownikiem wyrazów bliskoznacznych). Możesz też ćwiczyć samodzielnie: weź dowolne słowo, np. „wesoły”, i spróbuj wymyślić jak najwięcej wyrazów o podobnym znaczeniu (radosny, pogodny, roześmiany). To świetny sposób na wzbogacenie słownictwa.