Słowa na literę N — przykłady

Słów na literę N jest w polszczyźnie bardzo wiele, bo N rozpoczyna liczne przedrostki: na-, nad-, nie-, od których tworzy się tysiące wyrazów pochodnych.

Przykłady według części mowy

• Rzeczowniki — noc, nauka, nadzieja, nos, niebo, narzędzie, naród
• Czasowniki — nieść, nazywać, naprawiać, notować, nurkować
• Przymiotniki — nowy, nagły, naturalny, niski, nieznany
• Przysłówki — nagle, naprawdę, nisko, niedawno

Dlaczego tych słów jest tak dużo

Przedrostek nie- tworzy zaprzeczenie niemal każdego przymiotnika i rzeczownika, co samo w sobie podwaja zasób. Do tego dochodzą na- i nad-, produktywne przy czasownikach.

Wynika stąd, że zestawienia słów na N są praktycznie niewyczerpane. W grach słownych litera ta uchodzi za jedną z łatwiejszych, obok P, S i W.

Pisownia z cząstką nie

Skoro wiele wyrazów na N powstaje z przeczeniem, warto pamiętać reguły zapisu:

• Z czasownikiem — zawsze rozdzielnie
• Z rzeczownikiem i przymiotnikiem — łącznie
• Ze stopniem wyższym przymiotnika — rozdzielnie
• Z liczebnikiem i zaimkiem — rozdzielnie

Stąd piszemy niedobry, ale nie lepszy oraz nie robię. Stopniowanie zmienia zasadę mimo tej samej części mowy — to najczęstsze źródło błędów w tym zakresie.

Jak układać listy słów

Przy zadaniach polegających na wymienieniu wyrazów na daną literę skuteczniejsze od swobodnego przypominania jest przechodzenie przez kategorie: przedmioty, zwierzęta, czynności, cechy, zawody.

Pamięć działa skojarzeniowo, więc uporządkowany przegląd kategorii daje więcej trafień w tym samym czasie. Metoda sprawdza się przy każdej literze, a jej przewaga rośnie tam, gdzie słów jest dużo i trudno zdecydować, od czego zacząć.

Nazwy własne na N

• Państwa — Niemcy, Norwegia, Nigeria, Nepal, Nowa Zelandia
• Miasta polskie — Nowy Sącz, Nysa, Nowa Sól, Nakło
• Rzeki — Narew, Nysa Kłodzka, Nil
• Imiona — Natalia, Norbert, Nikodem, Nina

Warto pamiętać, że nazwy własne zapisuje się wielką literą, a przymiotniki od nich utworzone małą — piszemy Norwegia, ale norweski. Wyjątkiem są przymiotniki dzierżawcze odpowiadające na pytanie czyj, jak Norwidowski od nazwiska poety.

Wyrazy trudne ortograficznie

Wśród słów na N sprawiają kłopot te z zakończeniem -ński oraz zawierające ń przed spółgłoską. Zapis ń stosuje się przed spółgłoską i na końcu wyrazu, a ni przed samogłoską.

Stąd piszemy koń i końcowy, ale konia i koniec. Reguła jest konsekwentna i obejmuje wszystkie wyrazy z tą głoską, więc jej zapamiętanie rozwiązuje całą grupę wątpliwości naraz.

Wyrazy złożone i skróty

Litera N rozpoczyna też liczne wyrazy zapożyczone, zwłaszcza z łaciny i greki: natura, norma, numer, neuron, nekropolia. Ich pisownia zwykle nie sprawia trudności, bo zachowały formę zbliżoną do oryginału.

Osobną grupą są skrótowce, jak NBP czy NASA. Zapisuje się je wielkimi literami bez kropek, a odmienia zależnie od tego, jak się je odczytuje — skrótowce czytane jako wyraz odmieniają się częściej niż literowane.