Skala pH — kwasy, zasady i odczyn

Co to jest skala pH?

Skala pH to sposób określania odczynu substancji, czyli tego, czy jest ona kwaśna, obojętna czy zasadowa. Wartości na skali mieszczą się zwykle w zakresie od 0 do 14. Im niższa liczba, tym substancja bardziej kwaśna, a im wyższa — tym bardziej zasadowa. Skala pH jest bardzo ważna w chemii, biologii, a także w codziennym życiu.

Co oznaczają wartości na skali pH?

Skalę pH można podzielić na trzy części. pH poniżej 7 oznacza odczyn kwaśny (na przykład sok z cytryny czy ocet). pH równe 7 to odczyn obojętny — taką wartość ma czysta woda. pH powyżej 7 oznacza odczyn zasadowy (na przykład woda z mydłem). Środek skali, czyli 7, jest granicą między kwasami a zasadami.

Co to są kwasy i zasady?

Kwasy to substancje o odczynie kwaśnym, czyli o pH mniejszym niż 7 — mają często kwaśny smak, jak cytryna. Zasady (nazywane też substancjami zasadowymi lub alkalicznymi) mają pH większe niż 7 i bywają śliskie w dotyku, jak mydło. Kwasy i zasady mogą się wzajemnie zobojętniać: po ich połączeniu w odpowiednich ilościach powstaje odczyn zbliżony do obojętnego.

Jak mierzy się pH?

Odczyn można sprawdzić na kilka sposobów. Najprostszy to papierek wskaźnikowy (papierek uniwersalny), który po zanurzeniu w roztworze zmienia barwę, a kolor porównuje się ze skalą. Używa się też wskaźników, na przykład soku z czerwonej kapusty, który przybiera różne barwy w zależności od odczynu. W laboratoriach do dokładnych pomiarów służy elektroniczny pehametr.

Przykłady pH wokół nas

Odczyn różnych substancji bardzo się różni. Sok z cytryny ma pH około 2 (mocno kwaśny), czysta woda 7 (obojętny), a woda z mydłem około 9–10 (zasadowy). Kwaśny odczyn ma też ocet i napoje gazowane, a zasadowy — soda oczyszczona. Dzięki skali pH można łatwo porównać, które substancje są bardziej kwaśne, a które bardziej zasadowe.

Dlaczego pH jest ważne?

Odczyn ma ogromne znaczenie w przyrodzie i w życiu człowieka. Odpowiednie pH jest ważne dla gleby (wpływa na wzrost roślin), dla wody w akwarium czy basenie, a nawet dla naszego organizmu — na przykład sok żołądkowy jest silnie kwaśny, co pomaga trawić pokarm. Dlatego kontrola pH jest istotna w rolnictwie, medycynie i przemyśle.

Skala pH — podsumowanie

Najważniejsze do zapamiętania: skala pH mierzy odczyn i ma wartości od 0 do 14. pH mniejsze niż 7 to kwas, pH równe 7 to odczyn obojętny, a pH większe niż 7 to zasada. Odczyn sprawdza się papierkiem wskaźnikowym lub pehametrem. pH ma duże znaczenie w przyrodzie, medycynie i przemyśle.

Skąd pochodzi skrót „pH”?

Skrót pH pochodzi z łaciny i odnosi się do „mocy wodoru” (potentia hydrogenii). Wartość pH zależy bowiem od tego, ile w roztworze znajduje się pewnych cząstek pochodzących od wodoru — im więcej, tym odczyn bardziej kwaśny. Nie trzeba znać dokładnych obliczeń, aby korzystać ze skali: wystarczy pamiętać, że mała liczba oznacza kwas, a duża — zasadę.

Dlaczego warto znać pH produktów?

Znajomość odczynu przydaje się w codziennym życiu. Wiele kosmetyków reklamuje się jako „o neutralnym pH”, co oznacza, że są łagodne dla skóry. W kuchni kwaśny odczyn octu czy cytryny wykorzystuje się do przypraw i konserwowania. Znajomość pH pomaga też pielęgnować rośliny doniczkowe, bo niektóre lubią glebę bardziej kwaśną, a inne — bardziej zasadową.