Tkanka łączna — rodzaje i funkcje

Tkanka łączna wydaje się zbiorem przypadkowych struktur — kość, tłuszcz i krew w jednej kategorii. Łączy je jednak cecha budowy, która porządkuje cały podział.

Co łączy tak różne tkanki

Wspólna jest obecność substancji międzykomórkowej, której komórki wytwarzają dużo i która decyduje o właściwościach całej tkanki.

To ona różni kość od krwi: w kości jest twarda i przesycona solami wapnia, w chrząstce sprężysta, a w krwi płynna. Same komórki bywają natomiast podobne, bo wszystkie te tkanki wywodzą się ze wspólnej tkanki zarodkowej.

Rodzaje tkanki łącznej

• Właściwa luźna — wypełnia przestrzenie między narządami
• Właściwa zbita — buduje ścięgna i więzadła; włókna ułożone równolegle
• Tłuszczowa — magazynuje energię, izoluje termicznie, chroni narządy
• Chrzęstna — sprężysta, buduje małżowinę, krtań, powierzchnie stawowe
• Kostna — twarda, przesycona solami mineralnymi
• Krew — substancja międzykomórkowa w postaci płynnej

Dlaczego krew to tkanka łączna

To najczęściej kwestionowany element podziału. Krew spełnia jednak kryterium: ma komórki zawieszone w obfitej substancji międzykomórkowej, którą jest osocze.

Różnica polega wyłącznie na stanie skupienia tej substancji. Z tego samego powodu do tkanki łącznej zalicza się limfę.

Chrząstka i jej ograniczenie

Chrząstka nie ma naczyń krwionośnych — odżywia się przez dyfuzję z otaczających tkanek. Ma to poważną konsekwencję praktyczną: regeneruje się bardzo wolno albo wcale.

Dlatego uszkodzenia chrząstki stawowej należą do najtrudniejszych w leczeniu, a ich skutkiem bywa trwała choroba zwyrodnieniowa. Kość, dobrze ukrwiona, zrasta się w kilka tygodni; chrząstka nie ma takiej zdolności.

Włókna tkanki łącznej

W substancji międzykomórkowej występują trzy rodzaje włókien białkowych, które decydują o właściwościach mechanicznych tkanki. Włókna kolagenowe są bardzo wytrzymałe na rozciąganie i budują ścięgna. Sprężyste, zbudowane z elastyny, pozwalają tkance wracać do pierwotnego kształtu po odkształceniu. Siateczkowe tworzą delikatne rusztowanie dla narządów.

Kolagen jest przy tym najobficiej występującym białkiem organizmu — stanowi około jednej trzeciej masy wszystkich białek. Jego wytwarzanie wymaga witaminy C, co tłumaczy objawy szkorbutu: przy jej niedoborze kolagen powstaje wadliwy, więc naczynia stają się kruche, rany przestają się goić, a zęby wypadają.

Tkanka tłuszczowa — więcej niż zapas

Przez długi czas traktowano ją jako bierny magazyn. Dziś wiadomo, że jest aktywnym narządem wydzielania wewnętrznego — produkuje hormony wpływające na apetyt, gospodarkę cukrową i procesy zapalne.

Wyróżnia się też dwa jej rodzaje. Tkanka biała magazynuje energię, a brunatna ją rozprasza, wytwarzając ciepło. Ta druga występuje obficie u noworodków i zwierząt zapadających w sen zimowy, a u dorosłych zachowuje się w niewielkich ilościach.