Reakcja Trommera — próba i przebieg
Reakcja Trommera wykrywa aldehydy i cukry redukujące. Wynik dodatni to ceglastoczerwony osad tlenku miedzi I.
Reakcja Trommera to próba wykrywania aldehydów i cukrów redukujących za pomocą świeżo strąconego wodorotlenku miedzi II.
Przebieg
- Do roztworu siarczanu miedzi II dodaje się wodorotlenek sodu
- Powstaje niebieski osad wodorotlenku miedzi II
- Dodaje się badaną substancję i ogrzewa
- Przy wyniku dodatnim pojawia się ceglastoczerwony osad tlenku miedzi I
Zmiana barwy z niebieskiej na ceglastoczerwoną jest wynikiem dodatnim. Osad wodorotlenku miedzi II musi być świeżo strącony, bo po dłuższym staniu ciemnieje i próba przestaje działać.
Co się dzieje chemicznie
Aldehyd utlenia się do kwasu karboksylowego, a jony miedzi II redukują się do miedzi I. To reakcja utleniania i redukcji zachodząca w środowisku zasadowym.
Barwa osadu wynika ze zmiany stopnia utlenienia miedzi. Wynik widać gołym okiem, co czyni próbę wygodną w warunkach szkolnych, mimo że opiera się na zjawisku wymagającym wyjaśnienia na poziomie elektronów.
Co daje wynik dodatni
- Aldehydy — na przykład metanal, etanal
- Glukoza — ma grupę aldehydową
- Fruktoza — mimo grupy ketonowej, ulega przemianie w środowisku zasadowym
- Maltoza i laktoza — cukry redukujące
Wynik ujemny dają ketony oraz sacharoza. Sacharoza reaguje dopiero po hydrolizie, która rozdziela ją na glukozę i fruktozę — to standardowy element zadań doświadczalnych.
Trommer a Tollens
Obie próby wykrywają aldehydy, ale różnią się odczynnikiem i wyglądem wyniku. Tollens daje lustro srebrowe, a Trommer ceglastoczerwony osad.
Próba Trommera jest tańsza i bezpieczniejsza, bo nie wymaga związków srebra. Odczynnika Tollensa nie wolno przechowywać, gdyż z czasem tworzy związki wybuchowe — przy Trommerze problem ten nie występuje.
Cukry redukujące
Cukier jest redukujący, gdy zawiera wolną grupę aldehydową albo ketonową zdolną do przemiany w aldehydową. Właśnie ta grupa oddaje elektrony jonom miedzi.
W sacharozie obie grupy są zablokowane wiązaniem między cząsteczkami glukozy i fruktozy. Dlatego sacharoza nie redukuje, dopóki wiązanie nie zostanie rozerwane — hydroliza uwalnia grupy i próba zaczyna działać.
Zastosowanie praktyczne
Podobne próby stosowano dawniej do wykrywania cukru w moczu przy diagnozowaniu cukrzycy. Dziś zastąpiły je metody enzymatyczne, dokładniejsze i szybsze.
Zasada pozostała jednak ta sama: wykrycie substancji przez charakterystyczną reakcję barwną. Wiele testów diagnostycznych opiera się na tym pomyśle, choć dzisiejsze odczynniki są znacznie bardziej wybiórcze.
Inne próby wykrywania
- Trommera — aldehydy, ceglasty osad
- Tollensa — aldehydy, lustro srebrowe
- Biuretowa — białka, barwa fioletowa
- Ksantoproteinowa — białka aromatyczne, barwa żółta
- Z jodyną — skrobia, barwa granatowa
Wszystkie opierają się na zmianie barwy widocznej gołym okiem. Zapamiętanie zestawienia w tej formie ułatwia rozwiązywanie zadań doświadczalnych, gdzie trzeba dobrać próbę do wykrywanej substancji.