Przymiotnik — co to jest? Pytania i stopniowanie

Co to jest przymiotnik?

Przymiotnik to odmienna część mowy, która określa cechy osób, zwierząt, rzeczy, roślin i zjawisk. Odpowiada na pytania jaki? jaka? jakie? który? czyj? Przykłady: wysoki, mały, czerwony, miły, mądry, ciekawy, polski.

Przykłady przymiotników

Przymiotniki opisują, jaki ktoś lub coś jest: wysoki chłopiec, czerwone jabłko, ciekawa książka, zimna woda, wesoły pies. Zawsze odpowiadają na pytanie „jaki?”, „jaka?” lub „jakie?”.

Odmiana przymiotnika

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby (pojedynczą i mnogą) oraz rodzaje (męski, żeński, nijaki). Co ważne, przymiotnik dopasowuje się do rzeczownika, który określa: mówimy „ładny dom” (rodzaj męski), „ładna łąka” (żeński), „ładne okno” (nijaki).

Stopniowanie przymiotników

Wiele przymiotników można stopniować — czyli pokazywać, że jakaś cecha występuje w większym lub mniejszym nasileniu. Wyróżniamy trzy stopnie:

• równy — podstawowa forma: ładny, wysoki, mądry;
• wyższy — większe nasilenie: ładniejszy, wyższy, mądrzejszy;
• najwyższy — największe nasilenie: najładniejszy, najwyższy, najmądrzejszy.

Niektóre przymiotniki stopniujemy opisowo, dodając słowa „bardziej” i „najbardziej”, np. chory – bardziej chory – najbardziej chory.

Przymiotniki opisują różne cechy

Przymiotniki mogą opisywać najróżniejsze cechy: wielkość (duży, mały), kolor (czerwony, zielony), kształt (okrągły, kwadratowy), charakter (miły, wesoły), pochodzenie (polski, francuski) czy materiał (drewniany, szklany). Dzięki temu potrafimy bardzo dokładnie opisać każdą rzecz i osobę.

Przeciwieństwa wśród przymiotników

Wiele przymiotników tworzy pary przeciwieństw, co pomaga opisywać świat przez kontrast: wysoki – niski, duży – mały, ciepły – zimny, jasny – ciemny, młody – stary, szybki – wolny. Takie pary to jednocześnie przykład antonimów, czyli wyrazów o przeciwnym znaczeniu.

Rola w zdaniu

W zdaniu przymiotnik najczęściej pełni funkcję przydawki — czyli określa rzeczownik. Na przykład w zdaniu „Mam nowy rower” wyraz „nowy” jest przydawką opisującą rower. Dzięki przymiotnikom nasze wypowiedzi są bogatsze i dokładniejsze.

Jak rozpoznać przymiotnik?

Najprościej zadać pytanie jaki? jaka? jakie? Jeśli wyraz na nie odpowiada i opisuje cechę — to przymiotnik. Pomaga też sprawdzenie, czy da się go stopniować (ładny → ładniejszy) oraz czy dopasowuje się rodzajem do rzeczownika. To szybki sposób, by odróżnić przymiotnik od innych części mowy.

Przymiotnik a przysłówek

Łatwo pomylić przymiotnik z przysłówkiem, bo bywają podobne. Przymiotnik opisuje rzecz lub osobę i odpowiada na „jaki?” (np. ładny rysunek), a przysłówek opisuje czynność i odpowiada na „jak?” (np. rysuje ładnie). Pamiętaj: jeśli wyraz określa rzeczownik — to przymiotnik.

Przymiotniki, których nie stopniujemy

Nie każdy przymiotnik można stopniować. Słowa takie jak drewniany, kwadratowy czy śmiertelny nazywają cechę, która albo jest, albo jej nie ma — coś nie może być „bardziej drewniane”. Stopniujemy natomiast przymiotniki oznaczające cechy stopniowalne, jak „wysoki” czy „ładny” (wyższy, najwyższy). Warto o tym pamiętać, bo formy w stylu „najdrewniańszy” są błędne. Dlatego przed stopniowaniem warto się zastanowić, czy dana cecha w ogóle może występować w większym lub mniejszym nasileniu, czy też jest czymś, co albo jest, albo go nie ma.