Nadawca — kto to jest w tekście

Nadawca to osoba, od której pochodzi wypowiedź. W teorii komunikacji stanowi jeden z podstawowych elementów aktu porozumiewania się, obok adresata i komunikatu.

Nadawca w tekstach użytkowych

W piśmie urzędowym nadawcą jest osoba albo instytucja składająca pismo. Jej dane umieszcza się w lewym górnym rogu, powyżej danych adresata.

W podaniu nadawcą jest osoba prosząca, w liście motywacyjnym kandydat, w zaproszeniu organizator. Rozróżnienie nadawca–adresat porządkuje układ każdej formy użytkowej.

Nadawca a autor

W literaturze pojęcia te nie są tożsame. Autor to osoba, która napisała utwór, a nadawca to ten, kto mówi w tekście.

W liryce nadawcą jest podmiot liryczny, w epice narrator. Wypowiedź kobiety w wierszu napisanym przez mężczyznę pokazuje tę różnicę najwyraźniej — nadawca jest konstrukcją utworu, a nie osobą z życiorysu autora.

Nadawca jawny i ukryty

Nadawca bywa wskazany wprost przez formy pierwszej osoby: zaimki, końcówki czasowników, zwroty do adresata. Wtedy mówimy o nadawcy jawnym.

Bywa też ukryty, gdy tekst nie zawiera takich sygnałów, a wypowiedź brzmi bezosobowo. Występuje to w opisach, sprawozdaniach i tekstach naukowych, gdzie usunięcie nadawcy z pola widzenia ma budować wrażenie obiektywności.

Funkcje wypowiedzi a nadawca

Gdy wypowiedź skupia się na nadawcy i jego przeżyciach, pełni funkcję ekspresywną. To ona dominuje w liryce, dziennikach i wypowiedziach emocjonalnych.

Odróżnia się ją od funkcji impresywnej, nastawionej na adresata i wywieranie na niego wpływu, oraz poznawczej, skupionej na przedmiocie wypowiedzi. Rozpoznanie, na czym skupia się tekst, jest częstym poleceniem na sprawdzianach — a odpowiedź wynika właśnie z tego, czy w centrum stoi nadawca, odbiorca, czy rzeczywistość.

Nadawca w komunikacji

Model komunikacji obejmuje nadawcę, komunikat, odbiorcę, kod, kontakt i kontekst. Nadawca koduje myśl w formę językową, a odbiorca ją odkodowuje — porozumienie wymaga, by obie strony posługiwały się tym samym kodem.

Zakłócenia powstają, gdy kod nie jest wspólny: przy użyciu terminów specjalistycznych, gwary albo skrótów znanych tylko nadawcy. Dlatego dobór języka do odbiorcy jest obowiązkiem nadawcy, a nie odbiorcy — to on formułuje komunikat i to on odpowiada za jego zrozumiałość.

Nadawca zbiorowy

Nadawcą bywa nie osoba, lecz grupa albo instytucja. Komunikaty urzędowe, redakcyjne i reklamowe mają nadawcę zbiorowego, ukrytego za nazwą podmiotu.

W literaturze odpowiednikiem jest podmiot zbiorowy, mówiący w imieniu wspólnoty i posługujący się formami pierwszej osoby liczby mnogiej. Występuje w pieśniach, hymnach oraz utworach patriotycznych, gdzie wypowiedź ma wyrażać stanowisko ogółu, a nie jednostki.