Przymiotnik — co to jest i jak odmienia

Przymiotnik to część mowy określająca cechy rzeczownika. Odpowiada na pytania jaki? jaka? jakie? oraz czyj? czyja? czyje?

Co nazywa przymiotnik

• Cechy fizyczne — wysoki, zielony, ciężki
• Cechy charakteru — miły, uparty, odważny
• Przynależność — mamin, ojcowski, szkolny
• Pochodzenie — polski, górski, morski
• Materiał — drewniany, szklany, wełniany

Odmiana

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje, dostosowując się do rzeczownika, który określa. Mówimy wysoki dom, ale wysoka wieża i wysokie drzewo.

To odróżnia go od rzeczownika, którego rodzaj jest cechą stałą. Przymiotnik nie ma własnego rodzaju — przyjmuje ten, który narzuca określany wyraz.

Stopniowanie

• Proste — ładny, ładniejszy, najładniejszy
• Opisowe — bardziej stromy, najbardziej stromy
• Nieregularne — dobry, lepszy, najlepszy

Nie wszystkie przymiotniki się stopniują. Określenia takie jak drewniany, okrągły czy martwy nazywają cechy niestopniowalne — coś nie może być bardziej drewniane.

Pisownia z cząstką nie

Z przymiotnikiem w stopniu równym piszemy łącznie: niedobry, niewysoki. W stopniu wyższym i najwyższym rozdzielnie: nie lepszy, nie najlepszy.

To rozróżnienie jest najczęstszym źródłem błędów przy tej części mowy. Zmiana stopnia zmienia zasadę zapisu, mimo że część mowy pozostaje ta sama.

Przymiotnik a imiesłów przymiotnikowy

Imiesłowy takie jak czytający czy napisany zachowują się jak przymiotniki, ale pochodzą od czasowników i zachowują związek z czynnością.

Rozstrzyga pochodzenie: jeśli wyraz da się wyprowadzić od czasownika i nazywa cechę wynikającą z czynności, jest imiesłowem. W zdaniu pełni jednak tę samą funkcję co przymiotnik, czyli przydawki.

Przymiotniki dzierżawcze

Osobną grupę tworzą przymiotniki utworzone od nazw osób, odpowiadające na pytanie czyj. Zapisuje się je wielką literą, gdy pochodzą od nazwiska: Mickiewiczowski, Kopernikowski.

Przymiotniki jakościowe utworzone od nazwisk piszemy natomiast małą literą. Zapis mickiewiczowski wiersz oznacza wiersz w stylu poety, a Mickiewiczowski wiersz utwór jego autorstwa — różnica zapisu niesie tu różnicę znaczenia.

Miejsce w zdaniu

Przymiotnik stoi zwykle przed rzeczownikiem, ale w nazwach gatunkowych i terminach specjalistycznych po nim: język polski, sok jabłkowy, kwas siarkowy.

Ta druga kolejność sygnalizuje, że mamy do czynienia z nazwą całości, a nie z przypadkowym określeniem. Zestawienie biały ser to nazwa produktu, a ser biały brzmi jak opis koloru konkretnej porcji.

Przymiotnik w opisie

W wypracowaniach przymiotniki decydują o obrazowości tekstu, ale ich nadmiar męczy czytelnika. Sprawdza się zasada jednego trafnego określenia zamiast trzech ogólnych.

Warto też unikać przymiotników pustych znaczeniowo, jak fajny, ładny czy ciekawy. Nie niosą konkretu, więc nauczyciel nie dowiaduje się z nich niczego o opisywanym przedmiocie — lepiej wskazać cechę, która dała się zaobserwować.