Tkanka mięśniowa — rodzaje i działanie

Tkanka mięśniowa odpowiada za ruch: zarówno świadomy, jak i ten, o którym w ogóle nie myślimy. Jej wspólną cechą jest zdolność do kurczenia się.

Trzy rodzaje

• Poprzecznie prążkowana szkieletowa — przyczepiona do kości, zależna od woli
• Gładka — w ścianach narządów wewnętrznych, niezależna od woli
• Poprzecznie prążkowana serca — tylko w sercu, niezależna od woli

Czym się różnią

Mięśnie szkieletowe kurczą się szybko i silnie, ale szybko się męczą. Gładkie pracują wolno, za to bardzo długo bez oznak zmęczenia — dzięki temu naczynia krwionośne utrzymują napięcie przez całą dobę.

Mięsień sercowy łączy cechy obu: kurczy się szybko jak szkieletowy, a przy tym pracuje nieprzerwanie jak gładki. Umożliwia to jego wyjątkowa budowa, w której komórki połączone są wstawkami przewodzącymi pobudzenie.

Dlaczego serce bije samo

Mięsień sercowy ma zdolność do samoistnego wytwarzania pobudzeń. Serce wyjęte z organizmu i utrzymane w odpowiednich warunkach kurczy się nadal, bez żadnego sygnału z układu nerwowego.

Układ nerwowy jedynie przyspiesza albo zwalnia rytm narzucony przez węzeł zatokowo-przedsionkowy, ale go nie tworzy. To zasadnicza różnica wobec mięśni szkieletowych, które bez pobudzenia z nerwu pozostają bezczynne.

Skurcz na poziomie komórki

Skurcz polega na wsuwaniu się względem siebie dwóch rodzajów włókien białkowych. Same włókna się nie skracają — zmienia się stopień ich nachodzenia na siebie.

Proces wymaga energii, i to również przy rozkurczu, czyli rozłączeniu włókien. Wyjaśnia to stężenie pośmiertne: po śmierci zapasy energii się wyczerpują, więc włókna pozostają połączone i mięśnie sztywnieją.

Praca mięśni w parach

Mięsień potrafi się kurczyć, ale nie potrafi aktywnie wydłużać. Dlatego ruch w stawie wymaga zawsze dwóch mięśni działających przeciwstawnie — jeden zgina, drugi prostuje.

Klasyczną parą jest dwugłowy i trójgłowy ramienia. Ta zasada tłumaczy również, dlaczego trening obejmujący tylko jedną stronę stawu prowadzi do zaburzeń postawy: nierównowaga siły między mięśniami przeciwstawnymi zmienia ustawienie kości.

Włókna szybkie i wolne

Mięśnie szkieletowe zbudowane są z dwóch typów włókien. Wolne kurczą się słabiej, ale pracują długo bez zmęczenia i dominują u biegaczy długodystansowych. Szybkie dają dużą siłę w krótkim czasie i przeważają u sprinterów oraz podnoszących ciężary.

Proporcja obu typów jest w dużej mierze uwarunkowana genetycznie i tylko częściowo podatna na trening. Tłumaczy to, dlaczego jedni ludzie łatwiej osiągają wyniki w wysiłku wytrzymałościowym, a inni w siłowym, mimo porównywalnej pracy — trening zmienia sprawność i objętość włókien, ale nie przekształca jednego typu w drugi w dowolnym stopniu.