Grzyby — budowa, odżywianie i znaczenie

Grzyby przez stulecia zaliczano do roślin, bo rosną w ziemi i się nie poruszają. Badania genetyczne pokazały jednak, że są bliżej spokrewnione ze zwierzętami niż z roślinami.

Dlaczego to nie rośliny

• Nie mają chlorofilu i nie prowadzą fotosyntezy
• Ściana komórkowa z chityny, nie z celulozy — chityna buduje też pancerze owadów
• Odżywiają się cudzożywnie, jak zwierzęta
• Materiałem zapasowym jest glikogen, tak samo jak u zwierząt, a nie skrobia

Cztery cechy naraz wykluczają przynależność do roślin. Dlatego grzyby tworzą osobne królestwo, obok roślin, zwierząt, protistów i bakterii.

Budowa

Ciało grzyba to grzybnia — sieć cienkich nitek zwanych strzępkami, rosnąca w podłożu. To ona stanowi właściwy organizm.

To, co zbieramy w lesie, jest jedynie owocnikiem — organem służącym do rozmnażania, wytwarzającym zarodniki. Zerwanie owocnika nie niszczy grzyba, podobnie jak zerwanie jabłka nie niszczy jabłoni.

Grzybnia bywa ogromna. Największy znany organizm świata to grzybnia opieńki w Oregonie zajmująca kilkaset hektarów i licząca tysiące lat.

Sposoby odżywiania

• Saprofity — rozkładają martwą materię organiczną; kluczowe dla obiegu materii
• Pasożyty — żerują na żywych organizmach, powodując choroby roślin i zwierząt
• Symbionty — współżyją z innymi organizmami z obopólną korzyścią

Mikoryza — współpraca z drzewami

To zjawisko o ogromnym znaczeniu, rzadko doceniane. Grzybnia oplata korzenie drzew i wnika w nie, tworząc połączenie zwane mikoryzą.

Grzyb dostarcza drzewu wodę i sole mineralne, docierając tam, gdzie korzenie nie sięgają, a w zamian otrzymuje cukry z fotosyntezy. Około 90 procent roślin lądowych żyje w takiej symbiozie.

Co więcej, grzybnia łączy różne drzewa w sieć, którą mogą przepływać substancje odżywcze i sygnały chemiczne — starsze drzewa potrafią w ten sposób wspierać młode rosnące w cieniu.

Porosty

Drugi przykład symbiozy: porost to połączenie grzyba z glonem albo sinicą. Grzyb zapewnia oparcie i wodę, glon prowadzi fotosyntezę i dostarcza pokarm.

Dzięki temu porosty rosną tam, gdzie żaden z partnerów nie przetrwałby samodzielnie — na nagich skałach, w tundrze, na korze drzew. Są też wskaźnikami czystości powietrza, bo giną przy dużym stężeniu dwutlenku siarki.

Znaczenie grzybów

• Rozkład materii — bez nich składniki nie wracałyby do obiegu
• Produkcja żywności — drożdże w pieczywie, piwie i winie; pleśnie w serach
• Leki — penicylina i inne antybiotyki pochodzą od grzybów
• Szkody — pleśnie niszczące żywność, grzyby pasożytnicze w rolnictwie, choroby skóry