Budowa serca — jamy, zastawki i krążenie
Serce ma cztery jamy: dwa przedsionki i dwie komory, oddzielone zastawkami. Prawa strona tłoczy krew do płuc, lewa do całego ciała, dlatego jej ściana jest znacznie grubsza.
Serce to pompa złożona z dwóch niezależnych układów pracujących równolegle. Zrozumienie tego podziału porządkuje cały temat krążenia.
Cztery jamy
- Przedsionek prawy — odbiera krew odtlenowaną z całego ciała
- Komora prawa — tłoczy ją do płuc
- Przedsionek lewy — odbiera krew utlenowaną z płuc
- Komora lewa — tłoczy ją do całego ciała
Krew z prawej i lewej strony nigdy się nie miesza — oddziela je przegroda. To jedna z częstszych pomyłek na sprawdzianie.
Zastawki
- Trójdzielna — między prawym przedsionkiem a prawą komorą
- Dwudzielna (mitralna) — między lewym przedsionkiem a lewą komorą
- Półksiężycowate — u wyjścia z komór, do aorty i tętnicy płucnej
Zastawki działają jak zawory jednokierunkowe — wymuszają przepływ w jedną stronę. Charakterystyczne „tu-tuk” to dźwięk ich zamykania, a nie skurczu mięśnia.
Dlaczego lewa komora ma grubszą ścianę
Bo wykonuje znacznie większą pracę. Prawa komora tłoczy krew wyłącznie do płuc — droga jest krótka, a opór niewielki. Lewa musi przepchnąć krew przez całe ciało, aż do palców stóp i mózgu.
Ciśnienie wytwarzane przez lewą komorę jest około pięciokrotnie wyższe, dlatego jej ściana jest trzykrotnie grubsza. To dobry przykład zasady, że budowa odpowiada funkcji.
Dwa obiegi krwi
- Mały (płucny) — prawa komora → płuca → lewy przedsionek; krew pobiera tlen
- Duży (ustrojowy) — lewa komora → całe ciało → prawy przedsionek; krew oddaje tlen
Uwaga na pułapkę: tętnica płucna niesie krew odtlenowaną, a żyły płucne utlenowaną. To jedyne miejsce, gdzie zasada „tętnice niosą krew utlenowaną” nie działa — bo o nazwie decyduje kierunek, a nie zawartość. Tętnica zawsze prowadzi krew od serca, żyła do serca.
Skąd serce wie, kiedy bić
Nie potrzebuje sygnału z mózgu. W prawym przedsionku znajduje się węzeł zatokowo-przedsionkowy — skupisko komórek generujących impulsy samoistnie, około 60–100 razy na minutę.
Dlatego serce wyjęte z organizmu i odpowiednio odżywiane bije dalej. Układ nerwowy jedynie modyfikuje tempo — przyspiesza przy wysiłku, zwalnia w spoczynku — ale nie jest źródłem rytmu. Na tej zasadzie działa też rozrusznik, który przejmuje funkcję węzła, gdy ten zawodzi.
Skąd serce bierze tlen dla siebie
Choć przepływa przez nie cała krew organizmu, serce nie odżywia się nią bezpośrednio — ściany są zbyt grube, by tlen zdążył do nich wniknąć. Ma własne zaopatrzenie: tętnice wieńcowe odchodzące od aorty tuż przy jej początku.
Ich zwężenie albo zamknięcie odcina dopływ tlenu do fragmentu mięśnia, który wtedy obumiera — to zawał serca. Nazwa tętnic bierze się z ich układu, oplatającego serce niczym wieniec.
Serce w liczbach
- Bije około 100 tysięcy razy na dobę
- Przetłacza dziennie około 7000 litrów krwi
- W spoczynku pompuje około 5 litrów na minutę, przy wysiłku nawet 25
- Waży zaledwie około 300 gramów