Rodzaje wykresów — który do jakich danych

Wykres pokazuje dane w postaci obrazu, dzięki czemu zależności widać szybciej niż w tabeli. Dobór rodzaju wykresu do danych decyduje jednak o tym, czy obraz będzie prawdziwy.

Podstawowe rodzaje

• Słupkowy — porównywanie wielkości między kategoriami
• Liniowy — zmiana wartości w czasie
• Kołowy — udział części w całości
• Punktowy — zależność między dwiema wielkościami
• Histogram — rozkład częstości w przedziałach

Który wykres do jakich danych

Wybór nie jest kwestią gustu. Wykres liniowy zakłada, że punkty łączy ciągła zmiana, więc pasuje do czasu, a nie do kategorii — łączenie linią sprzedaży w trzech różnych miastach sugeruje przejście, którego nie ma.

Wykres kołowy wymaga z kolei, by części sumowały się do całości. Użycie go do danych, które się nie sumują, jest błędem, choć program pozwoli go narysować.

Histogram a wykres słupkowy

Wyglądają podobnie, ale opisują co innego. Słupkowy porównuje osobne kategorie, między którymi kolejność bywa dowolna. Histogram pokazuje rozkład wartości liczbowych w przedziałach, więc kolejność jest ustalona, a słupki przylegają do siebie.

Odstęp między słupkami jest tu sygnałem: jego brak oznacza, że mamy do czynienia z ciągłą skalą, a nie z odrębnymi grupami.

Jak wykresy wprowadzają w błąd

• Obcięta oś pionowa — powiększa różnice wizualnie
• Dobór zakresu czasowego — ten sam szereg danych sugeruje wzrost albo spadek
• Wykres trójwymiarowy — perspektywa zniekształca proporcje słupków
• Nierównomierna skala — odstępy między wartościami nie odpowiadają różnicom

Pierwszy zabieg jest najczęstszy i najskuteczniejszy. Wzrost o dwa procent na osi zaczynającej się od wartości bliskiej danym wygląda jak podwojenie.

Co sprawdzić przed odczytem

Zanim spojrzysz na kształt, warto sprawdzić trzy rzeczy: od jakiej wartości zaczyna się oś pionowa, jakie są jednostki i jaki okres obejmują dane. Dopiero potem kształt wykresu niesie sensowną informację.

Ta kolejność jest odwrotna do naturalnej — wzrok najpierw łapie kształt, a opisy osi czyta się na końcu albo wcale. Właśnie na tym opiera się skuteczność wykresów wprowadzających w błąd.

Elementy dobrego wykresu

• Tytuł mówiący, co przedstawia
• Opisane osie wraz z jednostkami
• Legenda, gdy występuje więcej niż jedna seria danych
• Źródło danych, jeśli pochodzą z zewnątrz

Brak jednostek jest wadą najczęstszą i najpoważniejszą — wykres pokazujący liczby bez wskazania, czy są to złote, tysiące złotych czy procenty, nie niesie żadnej informacji.

Ile danych na jednym wykresie

Nadmiar serii sprawia, że wykres przestaje być czytelny. Przy wykresie liniowym granicą praktyczną są zwykle cztery, pięć linii — powyżej tej liczby oko przestaje je rozróżniać, nawet przy różnych kolorach.

Podobnie działa to przy wykresie kołowym: powyżej sześciu części wycinki stają się zbyt wąskie, by je porównać. Lepiej wtedy połączyć najmniejsze w kategorię zbiorczą albo zastąpić wykres kołowy słupkowym, na którym porównanie długości jest łatwiejsze niż porównanie kątów.