Przyczyny rewolucji francuskiej
Rewolucja francuska wybuchła w 1789 roku. Złożyły się na nią kryzys finansów państwa, nierówności stanowe oraz idee oświeceniowe.
Rewolucja francuska wybuchła w 1789 roku. Do jej przyczyn należą kryzys finansów państwa, nierówności stanowe oraz upowszechnienie idei oświeceniowych.
Przyczyny gospodarcze
- Zadłużenie państwa — po kosztownych wojnach
- Nieurodzaj — drożyzna chleba w latach poprzedzających wybuch
- Nieefektywny system podatkowy — obciążający głównie stan trzeci
Skarb państwa był bliski bankructwa, a próby reform napotykały opór uprzywilejowanych. Zwołanie Stanów Generalnych w 1789 roku wynikało z potrzeby zgody na nowe podatki — król sięgnął po zgromadzenie, którego nie zwoływano od 175 lat.
Przyczyny społeczne
Społeczeństwo dzieliło się na trzy stany: duchowieństwo, szlachtę oraz stan trzeci obejmujący resztę ludności. Dwa pierwsze korzystały ze zwolnień podatkowych.
Stan trzeci stanowił zdecydowaną większość mieszkańców, a miał w Stanach Generalnych tyle samo głosów co każdy z pozostałych. Spór o sposób głosowania — stanami czy głowami — stał się iskrą zapalną, bo przesądzał o realnym wpływie większości.
Przyczyny ideowe
Myśl oświeceniowa podważała zasadność władzy absolutnej i przywilejów z urodzenia. Upowszechniły się pojęcia umowy społecznej, praw naturalnych oraz podziału władz.
Wpływ miała też wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych, w której Francja uczestniczyła. Powracający żołnierze przynieśli doświadczenie państwa opartego na innych zasadach — przedsięwzięcie kosztowne finansowo okazało się kosztowne również politycznie.
Uwaga metodyczna
Oceny rewolucji różnią się zależnie od przyjętej perspektywy — od entuzjastycznych po krytyczne wobec przemocy okresu terroru. Historycy spierają się też o wagę poszczególnych przyczyn.
Przy pracy szkolnej warto oddzielić ustalone fakty i daty od interpretacji, a te ostatnie przedstawiać jako stanowiska. Wskazanie, że przyczyny gospodarcze, społeczne i ideowe działały razem, jest bezpieczniejsze niż wybór jednej jako rozstrzygającej.
Kalendarium początku
- Maj 1789 — zwołanie Stanów Generalnych
- Czerwiec 1789 — stan trzeci ogłasza się Zgromadzeniem Narodowym
- 14 lipca 1789 — zdobycie Bastylii
- Sierpień 1789 — Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela
Zdobycie Bastylii miało znaczenie przede wszystkim symboliczne, bo więzienie było niemal puste. Wydarzenie stało się znakiem obalenia władzy absolutnej i do dziś data ta jest świętem narodowym Francji.
Skutki dla Europy
Rewolucja zapoczątkowała ciąg wojen, które objęły niemal cały kontynent i doprowadziły do epoki napoleońskiej. Zmieniła też język polityki, wprowadzając pojęcia obywatela i narodu w dzisiejszym rozumieniu.
Idee równości wobec prawa oraz zniesienia przywilejów stanowych rozeszły się poza Francję. Nawet państwa, które zwalczały rewolucję zbrojnie, przejmowały z czasem część jej rozwiązań administracyjnych.