Pory roku — ile ich jest i dlaczego się zmieniają

Ile jest pór roku?

Na Ziemi wyróżniamy cztery pory roku: wiosnę, lato, jesień i zimę. Następują one po sobie w stałym cyklu i powtarzają się każdego roku. W Polsce z każdą porą wiążą się inna pogoda, temperatura i długość dnia.

Dlaczego pory roku się zmieniają?

Wbrew częstemu przekonaniu pory roku nie zależą od odległości Ziemi od Słońca. Ich prawdziwą przyczyną jest nachylenie osi Ziemi (o około 23,5°) w połączeniu z ruchem obiegowym wokół Słońca. Z powodu tego nachylenia promienie słoneczne padają na daną część Ziemi pod różnym kątem w różnych miesiącach.

Lato i zima na półkulach

Gdy półkula (np. północna, na której leży Polska) jest pochylona w stronę Słońca, promienie padają bardziej prosto, dzień jest długi i panuje lato. Gdy ta sama półkula jest odchylona od Słońca, promienie padają skośnie, dzień jest krótki i mamy zimę. Dlatego obie półkule mają zawsze przeciwne pory roku — gdy u nas jest lato, w Australii jest zima.

Częsty błąd: odległość od Słońca

Wiele osób sądzi, że latem jest ciepło, bo Ziemia jest bliżej Słońca. To nieprawda. Co ciekawe, Ziemia jest najbliżej Słońca na początku stycznia — czyli wtedy, gdy na półkuli północnej trwa zima. Decyduje więc kąt padania promieni i długość dnia, a nie odległość.

Kiedy zaczynają się pory roku?

Astronomiczne początki pór roku wyznaczają równonoce i przesilenia. W przybliżeniu:

• wiosna — około 20–21 marca (równonoc wiosenna),
• lato — około 21–22 czerwca (przesilenie letnie, najdłuższy dzień),
• jesień — około 22–23 września (równonoc jesienna),
• zima — około 21–22 grudnia (przesilenie zimowe, najkrótszy dzień).

Co dzieje się w każdej porze roku?

Każda pora roku ma swój charakter. Wiosną robi się cieplej, budzi się przyroda, rośliny wypuszczają liście i kwitną. Latem jest najcieplej, dni są długie, a noce krótkie. Jesienią liście żółkną i opadają, robi się chłodniej i częściej pada deszcz. Zimą jest najzimniej, dni są krótkie, a w wielu miejscach pada śnieg.

Pory roku a przyroda

Zmiany pór roku silnie wpływają na rośliny i zwierzęta. Niektóre zwierzęta zapadają w sen zimowy (np. niedźwiedzie), inne odlatują do cieplejszych krajów na zimę (np. bociany). Wiele drzew zrzuca liście na jesień, by przetrwać zimę. Rytm pór roku wyznacza więc życie całej przyrody.

Pory roku a długość roku

Pełny obieg Ziemi wokół Słońca trwa około 365 dni i 6 godzin. Te dodatkowe godziny sprawiają, że co cztery lata dodajemy jeden dzień (29 lutego) — taki rok nazywamy przestępnym i ma 366 dni. Dzięki temu kalendarz pozostaje zgodny z porami roku.

Pory roku w skrócie

Podsumowując: cztery pory roku to efekt stałego nachylenia osi Ziemi i jej obiegu wokół Słońca. To dlatego mamy cieplejsze i chłodniejsze miesiące, krótsze i dłuższe dni, a przyroda zmienia się przez cały rok. Zrozumienie tego zjawiska to ważny element wiedzy o naszej planecie.