Inflacja — czym jest, przyczyny i skutki

Inflacja to pojęcie z wiedzy o społeczeństwie i podstaw przedsiębiorczości, ale też zagadnienie, z którym każdy styka się w codziennych zakupach. Poniżej definicja, mechanizm i skutki.

Definicja

Inflacja to utrzymujący się wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce. Jej odwrotnością jest spadek siły nabywczej pieniądza — za tę samą kwotę kupujemy mniej niż wcześniej.

Kluczowe jest słowo „ogólny”. Podwyżka ceny jednego produktu, na przykład po nieudanych zbiorach, to nie inflacja. Mówimy o niej, gdy rośnie poziom cen w całej gospodarce.

Jak się ją mierzy

Podstawowym miernikiem jest wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych, znany jako CPI. Urząd statystyczny bada ceny stałego zestawu produktów — tak zwanego koszyka — i porównuje je z okresem wcześniejszym.

Skład koszyka odzwierciedla przeciętne wydatki gospodarstw domowych, dlatego odczuwana inflacja bywa inna niż podana. Osoba wydająca dużo na żywność odczuje mocniej wzrost jej cen, niż wynikałoby ze średniej.

Rodzaje inflacji

• Pełzająca — do kilku procent rocznie, uznawana za normalną
• Krocząca — kilka do kilkunastu procent
• Galopująca — kilkadziesiąt procent rocznie
• Hiperinflacja — powyżej 50 procent miesięcznie, prowadzi do załamania obrotu pieniężnego

Przyczyny

Inflacja popytowa powstaje, gdy popyt przewyższa możliwości produkcyjne gospodarki — pieniądza jest dużo, towarów za mało, więc ceny rosną.

Inflacja kosztowa wynika ze wzrostu kosztów wytwarzania: surowców, energii, płac. Producenci przenoszą je na ceny końcowe.

Trzecim mechanizmem jest nadmierna emisja pieniądza. Gdy ilość pieniądza w obiegu rośnie szybciej niż ilość dóbr, jego wartość spada. To najczęstsza przyczyna hiperinflacji.

Skutki

• Spadek realnej wartości oszczędności trzymanych w gotówce
• Korzyść dla zadłużonych — realna wartość długu maleje
• Strata dla wierzycieli — zwrócona kwota jest mniej warta
• Trudność w planowaniu — firmy niechętnie inwestują, gdy nie znają przyszłych kosztów
• Ucieczka od pieniądza — zakup dóbr trwałych zamiast oszczędzania

Warto zauważyć, że inflacja nie działa jednakowo na wszystkich. Traci głównie osoba z oszczędnościami w gotówce i stałym dochodem, zyskuje zaś ta, która ma kredyt o stałym oprocentowaniu.

Hiperinflacja w Polsce

Polska doświadczyła jej dwukrotnie. Pierwszy raz w latach 1923–1924, gdy marka polska traciła wartość tak szybko, że ceny zmieniały się w ciągu dnia. Reforma Władysława Grabskiego wprowadziła wtedy złotego.

Drugi raz na przełomie lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych — w 1990 roku inflacja przekroczyła 500 procent rocznie. Ustabilizowano ją planem Balcerowicza, a w 1995 roku przeprowadzono denominację, skreślając cztery zera z banknotów.

Deflacja — odwrotność, też niebezpieczna

Spadek ogólnego poziomu cen brzmi korzystnie, ale bywa groźniejszy od umiarkowanej inflacji. Gdy ceny spadają, konsumenci odkładają zakupy w oczekiwaniu na jeszcze niższe, popyt maleje, firmy ograniczają produkcję i zwalniają pracowników.

Dlatego banki centralne dążą zwykle do niewielkiej dodatniej inflacji, najczęściej około dwóch i pół procenta, a nie do zerowej.