Chwalebna rewolucja — przebieg i skutki
Chwalebna rewolucja to przewrót w Anglii z lat 1688–1689. Obalono Jakuba II, a Bill of Rights ograniczył władzę monarchy.
Chwalebna rewolucja to przewrót w Anglii z lat 1688–1689, w wyniku którego obalono Jakuba II, a władzę objęli Wilhelm Orański i Maria II.
Skąd nazwa
Określenie odnosi się do względnie bezkrwawego przebiegu wydarzeń w Anglii. Zmiana władcy dokonała się bez wielkiej bitwy na terenie kraju.
Nazwa bywa jednak kwestionowana, bo w Irlandii i Szkocji walki miały przebieg gwałtowny. Historycy zwracają uwagę, że określenie odzwierciedla perspektywę angielską, a nie całość następstw.
Przyczyny
- Polityka religijna — Jakub II sprzyjał katolikom w państwie protestanckim
- Konflikt z parlamentem — król pomijał go w decyzjach
- Narodziny następcy — perspektywa trwałej dynastii katolickiej
Ostatni punkt przesądził o działaniu. Dopóki następczyniami były protestanckie córki króla, opozycja mogła czekać — narodziny syna zamknęły tę drogę i skłoniły do zaproszenia Wilhelma Orańskiego.
Skutki ustrojowe
W 1689 roku przyjęto Bill of Rights, ograniczający władzę monarchy na rzecz parlamentu. Król nie mógł odtąd zawieszać ustaw ani nakładać podatków bez zgody izb.
Wydarzenia te uznaje się za początek monarchii parlamentarnej w Anglii. Władza królewska stała się władzą w granicach prawa, co odróżniło ustrój angielski od absolutyzmu panującego wówczas na kontynencie.
Znaczenie
Rozwiązania angielskie wpłynęły na myśl polityczną XVIII wieku, w tym na koncepcje podziału władz. Powoływali się na nie zarówno autorzy amerykańscy, jak i francuscy.
Ocena samej rewolucji bywa różna: jedni widzą w niej przełom w stronę rządów prawa, inni podkreślają, że utrwaliła pozycję warstw posiadających. Obie interpretacje warto przedstawiać jako stanowiska, nie jako rozstrzygnięcia.
Anglia a kontynent
- Anglia po 1689 — monarchia parlamentarna, władza ograniczona prawem
- Francja — absolutyzm, władza skupiona w ręku króla
- Rzeczpospolita — silna pozycja szlachty i sejmu
Trzy państwa poszły w tym samym stuleciu trzema różnymi drogami ustrojowymi. Porównanie to bywa tematem zadań maturalnych, bo pozwala pokazać, że nie istniała jedna droga rozwoju nowożytnego państwa.
Kalendarium
- 1685 — Jakub II obejmuje tron
- Czerwiec 1688 — narodziny następcy tronu
- Listopad 1688 — lądowanie Wilhelma Orańskiego
- 1689 — Bill of Rights, wspólne panowanie Wilhelma i Marii
Wilhelm Orański
Był namiestnikiem Niderlandów i mężem Marii, córki Jakuba II. Jego przybycie do Anglii miało formę zaproszenia wystosowanego przez grupę wpływowych osobistości.
Objął tron wspólnie z żoną, co było rozwiązaniem nietypowym. Oboje panowali jako równorzędni władcy, a po śmierci Marii Wilhelm rządził samodzielnie — sam ten układ pokazuje, że o obsadzie tronu decydowały wtedy względy polityczne, a nie sama zasada dziedziczenia.