Chrobry — co znaczy ten przydomek

Chrobry to dawne polskie słowo oznaczające mężnego, walecznego, dzielnego. Przydomek nosił Bolesław I, pierwszy koronowany król Polski.

Znaczenie wyrazu

Wyraz pochodzi z prasłowiańskiego rdzenia oznaczającego męstwo i sprawność w boju. Jest spokrewniony z czeskim chrabrý oraz rosyjskim chrabryj, które do dziś znaczą waleczny.

W polszczyźnie przetrwał głównie w tym jednym przydomku. Nie jest to nazwisko ani imię, lecz określenie opisowe nadane władcy — podobnie jak Krzywousty czy Śmiały.

Przydomki polskich władców

• Chrobry — waleczny, Bolesław I
• Śmiały — odważny, Bolesław II
• Krzywousty — od wady twarzy, Bolesław III
• Wielki — od dokonań, Kazimierz III
• Łokietek — od niskiego wzrostu, Władysław I

Przydomki nadawano po śmierci władcy, często dopiero przez kronikarzy. Służyły odróżnieniu panujących o tym samym imieniu, których w dynastii Piastów było wielu.

Bolesław Chrobry

Panował od 992 roku, a w 1025 przyjął koronę królewską — jako pierwszy władca Polski. Zmarł kilka miesięcy później.

Za jego rządów odbył się zjazd gnieźnieński w 1000 roku, podczas którego cesarz Otton III uznał pozycję państwa polskiego i utworzono niezależną metropolię kościelną w Gnieźnie. Utworzenie własnego arcybiskupstwa oznaczało uniezależnienie od hierarchii niemieckiej i miało znaczenie polityczne wykraczające poza sprawy kościelne.

Inne dawne wyrazy w przydomkach

Wiele przydomków zawiera słowa dziś niezrozumiałe: Mieszko Stary, Leszek Biały, Bolesław Wstydliwy. Ostatni z nich oznaczał osobę wstrzemięźliwą, a nie zawstydzoną.

Znaczenia takich wyrazów zmieniały się z biegiem stuleci, więc odczytywanie ich zgodnie z dzisiejszą polszczyzną prowadzi do nieporozumień. To dobry przykład na to, jak język przekształca się szybciej, niż zwykle zakładamy.

Koronacja i jej znaczenie

Koronacja z 1025 roku oznaczała uznanie Polski za królestwo równorzędne innym państwom chrześcijańskim. Wcześniej władca nosił tytuł księcia, formalnie niższy.

Zgoda na koronację zależała od papieża albo cesarza, więc jej uzyskanie było sukcesem dyplomatycznym. Po śmierci Bolesława państwo pogrążyło się w kryzysie, a kolejne koronacje udawało się przeprowadzić dopiero po długich przerwach — pokazuje to, jak niepewna była wtedy pozycja młodego państwa.

Nazwa Chrobry dzisiaj

Przydomek funkcjonuje w nazwach szkół, ulic i jednostek wojskowych. Bywa też mylnie odmieniany — poprawna forma dopełniacza to Bolesława Chrobrego.

Wyraz zachowuje się jak przymiotnik, więc odmienia się razem z imieniem. Podobnie postępujemy z przydomkami Śmiały czy Wielki, w odróżnieniu od Łokietka, który odmienia się jak rzeczownik.