Wulkan — co to jest i jak działa

Co to jest wulkan?

Wulkan to góra lub otwór w skorupie ziemskiej, przez który z wnętrza Ziemi wydobywają się gorące substancje — lawa, popiół i gazy. Wulkany powstają tam, gdzie skorupa ziemska jest słabsza i gorąca skała z głębi może przedostać się na powierzchnię. To jedno z najbardziej niezwykłych i potężnych zjawisk przyrody, pokazujące, jak gorące jest wnętrze naszej planety.

Jak zbudowany jest wulkan?

Typowy wulkan ma kształt góry z otworem na szczycie, zwanym kraterem. W środku znajduje się komin wulkaniczny — kanał, którym gorąca skała wydostaje się z głębi na powierzchnię. Pod wulkanem, głęboko pod ziemią, gromadzi się magma. Gdy ciśnienie staje się zbyt duże, magma wydostaje się przez krater, powodując wybuch, czyli erupcję.

Co to jest erupcja?

Erupcja to wybuch wulkanu, podczas którego z jego wnętrza wydobywają się lawa, popiół, gazy i skały. Erupcje mogą być spokojne, gdy lawa powoli wypływa, albo gwałtowne, gdy wulkan wyrzuca w powietrze ogromne ilości popiołu i skał. Podczas erupcji z krateru może wydobywać się słup dymu i popiołu sięgający wysoko w niebo. To bardzo potężne zjawisko.

Magma i lawa — czym się różnią?

Choć magma i lawa to gorąca, płynna skała, różni je jedno. Magma to płynna skała znajdująca się pod powierzchnią ziemi. Gdy wydostanie się na zewnątrz przez wulkan, nazywamy ją już lawą. Lawa jest bardzo gorąca i płynie po powierzchni, a stygnąc, zamienia się w twardą skałę. Z zastygłej lawy powstają z czasem nowe warstwy skalne.

Przykłady wulkanów

Na świecie jest wiele znanych wulkanów. W Europie słynne są Etna i Wezuwiusz we Włoszech, a w Japonii — góra Fudżi. Niektóre wulkany są wciąż czynne (mogą wybuchać), inne są uśpione, a jeszcze inne wygasłe. Wiele wulkanów znajduje się też na dnie oceanów. Wulkany rozmieszczone są w różnych częściach świata, często wzdłuż tak zwanych stref aktywności.

Czy wulkany są groźne?

Wulkany potrafią być bardzo groźne — podczas gwałtownych erupcji lawa, popiół i gazy mogą zagrażać ludziom oraz niszczyć wszystko wokół. Dlatego okolice czynnych wulkanów bywają niebezpieczne. Z drugiej strony wulkany mają też pożyteczne strony: popiół wulkaniczny użyźnia glebę, dzięki czemu w pobliżu wulkanów rośliny często dobrze rosną. Naukowcy uważnie obserwują wulkany, by ostrzegać przed wybuchami.

Wulkan — podsumowanie

Zapamiętaj najważniejsze: wulkan to góra lub otwór w skorupie ziemskiej, przez który wydobywają się lawa, popiół i gazy. Pod ziemią jest gorąca magma, a na powierzchni — lawa. Wybuch wulkanu to erupcja. Znane wulkany to Etna, Wezuwiusz i Fudżi. Wulkany bywają groźne, ale ich popiół użyźnia glebę.

Słynny wybuch Wezuwiusza

Jednym z najbardziej znanych wybuchów wulkanu w historii była erupcja Wezuwiusza w starożytności. Wulkan ten zasypał popiołem rzymskie miasto Pompeje wraz z jego mieszkańcami. Miasto na wieki zostało przykryte warstwą popiołu, dzięki czemu wiele budynków zachowało się do dziś. Odkopane Pompeje są obecnie znanym zabytkiem, który pokazuje, jak ogromną siłę może mieć wybuch wulkanu.

Czynne, uśpione i wygasłe wulkany

Wulkany dzielimy według tego, czy mogą wybuchać. Wulkany czynne to takie, które wybuchają lub mogą wybuchnąć. Wulkany uśpione od dawna nie wybuchały, ale nie można wykluczyć, że jeszcze się obudzą. Wulkany wygasłe to takie, które już nigdy nie wybuchną. Naukowcy uważnie obserwują wulkany czynne, aby w porę ostrzec ludzi mieszkających w pobliżu przed niebezpieczeństwem.