Migracje ludności — rodzaje i przyczyny

Migracje kształtują strukturę ludności bardziej niż przyrost naturalny w wielu krajach. Poniżej podział, przyczyny i skutki, wraz z rozróżnieniem najczęściej mylonych pojęć.

Podstawowe pojęcia

• Emigracja — wyjazd z kraju na stałe lub czasowo
• Imigracja — przyjazd do kraju
• Reemigracja — powrót do kraju pochodzenia
• Saldo migracji — różnica między liczbą imigrantów a emigrantów

Prosty sposób zapamiętania: emigracja to exit, wyjście; imigracja to in, do środka. Ta sama osoba jest emigrantem dla kraju, który opuszcza, i imigrantem dla kraju, do którego przybywa.

Rodzaje migracji

• Wewnętrzne — w granicach kraju, na przykład ze wsi do miasta
• Zagraniczne — przekraczające granicę państwa
• Dobrowolne — z własnej decyzji, zwykle zarobkowe
• Przymusowe — wysiedlenia, ucieczka przed wojną lub prześladowaniem
• Stałe — z zamiarem osiedlenia się
• Okresowe i wahadłowe — sezonowe prace, codzienne dojazdy do pracy

Czynniki wypychające i przyciągające

Migracje tłumaczy się zwykle za pomocą dwóch grup czynników:

• Wypychające — bezrobocie, niskie płace, wojna, prześladowania, klęski żywiołowe, brak perspektyw
• Przyciągające — praca, wyższe zarobki, bezpieczeństwo, dostęp do edukacji, obecność rodziny

Istotne, że sama bieda rzadko wystarcza. Migracja wymaga środków na podróż i zwykle kontaktów w kraju docelowym, dlatego wyjeżdżają częściej osoby z regionów rozwijających się niż z najuboższych.

Skutki dla kraju emigracji

• Pozytywne — spadek bezrobocia, napływ pieniędzy przesyłanych przez pracujących za granicą
• Negatywne — drenaż mózgów, ubytek osób w wieku produkcyjnym, rozdzielenie rodzin, starzenie się społeczeństwa

Drenaż mózgów to szczególnie kosztowne zjawisko: kraj ponosi wydatki na wykształcenie specjalisty, a korzyści z jego pracy czerpie inne państwo.

Migracje w historii Polski

Polska przez większość XX wieku była krajem emigracji. Fale wyjazdów wiązały się z sytuacją gospodarczą i polityczną — za chlebem na przełomie XIX i XX wieku, powojenne przesiedlenia, wyjazdy w latach osiemdziesiątych, wreszcie migracja zarobkowa po wejściu do Unii Europejskiej w 2004 roku.

W ostatnich latach saldo zaczęło się zmieniać wraz z napływem pracowników z zagranicy, co czyni Polskę krajem jednocześnie emigracyjnym i imigracyjnym.

Urbanizacja jako migracja wewnętrzna

Przenoszenie się ze wsi do miast to najpowszechniejsza forma migracji wewnętrznej na świecie. W 2007 roku po raz pierwszy w historii ludzkości więcej osób mieszkało w miastach niż na wsi, a udział ten nadal rośnie.

W Polsce proces ten przebiegał najintensywniej po drugiej wojnie światowej, wraz z uprzemysłowieniem. Obecnie obserwuje się zjawisko odwrotne — suburbanizację, czyli przeprowadzki z miast na przedmieścia, przy zachowaniu pracy w mieście.