Rodzaje map — podział i skala
Mapy dzieli się według treści na ogólnogeograficzne i tematyczne, a według skali na wielkoskalowe (szczegółowe) i małoskalowe (ogólne). Skala 1:10 000 jest większa niż 1:1 000 000.
Podział map opiera się na dwóch niezależnych kryteriach — treści i skali. Poniżej oba wraz z wyjaśnieniem, dlaczego skala 1:10 000 jest większa niż 1:1 000 000, choć liczba jest mniejsza.
Podział według treści
- Ogólnogeograficzne — przedstawiają wiele elementów naraz: ukształtowanie, wody, osadnictwo, drogi. Przykład: mapa fizyczna w atlasie.
- Tematyczne — skupiają się na jednym zagadnieniu: mapy klimatyczne, gleb, gęstości zaludnienia, komunikacyjne, turystyczne.
Skala i jej rodzaje
Skala określa, ile razy zmniejszono odległości rzeczywiste. Zapis 1:50 000 oznacza, że jeden centymetr na mapie odpowiada 50 000 cm w terenie, czyli 500 metrom.
- Liczbowa — zapis ułamkowy, na przykład 1:25 000
- Mianowana — słowny opis: 1 cm — 250 m
- Liniowa (podziałka) — pasek z naniesionymi odległościami, jedyna zachowująca poprawność przy powiększaniu wydruku
Która skala jest większa
To pytanie sprawia najwięcej kłopotu. Skala jest ułamkiem, więc im mniejszy mianownik, tym większa skala.
Skala 1:10 000 jest większa niż 1:1 000 000, bo 1/10 000 to więcej niż 1/1 000 000. W praktyce oznacza to, że mapa wielkoskalowa pokazuje mniejszy obszar, ale bardziej szczegółowo, a małoskalowa duży obszar w dużym uproszczeniu.
Prosta zasada zapamiętania: plan miasta ma dużą skalę, mapa świata małą.
Obliczenia ze skalą
Z mapy w teren: odcinek 4 cm na mapie 1:25 000 to 4 · 25 000 = 100 000 cm, czyli 1 km.
Z terenu na mapę: odległość 3 km na mapie 1:50 000 to 300 000 : 50 000 = 6 cm.
Uwaga na jednostki — to najczęstsze źródło błędów. Skalę stosuje się do centymetrów, więc kilometry trzeba najpierw przeliczyć.
Metody przedstawiania rzeźby
- Poziomice — linie łączące punkty o jednakowej wysokości; im gęściej, tym stromiej
- Skala barw hipsometrycznych — zieleń dla nizin, żółć i brąz dla wyżyn i gór
- Cieniowanie — imituje światłocień, daje wrażenie przestrzenności
- Punkty wysokościowe — konkretne wartości w wybranych miejscach
Warto pamiętać, że zieleń na mapie hipsometrycznej nie oznacza lasów, lecz niziny. To jedno z częstszych nieporozumień przy czytaniu atlasu.
Dlaczego każda mapa zniekształca
Ziemia jest kulą, a mapa płaska — nie da się przenieść jednego na drugie bez strat. Każde odwzorowanie zachowuje jedną cechę kosztem pozostałych: albo kąty, albo powierzchnie, albo odległości.
Najbardziej znane odwzorowanie Mercatora zachowuje kąty, przez co świetnie służy nawigacji, ale rozdyma obszary polarne. Grenlandia wygląda na nim podobnie do Afryki, choć w rzeczywistości jest od niej czternaście razy mniejsza.