Rodzaje lasów — podział i występowanie
Lasy dzieli się według składu na iglaste, liściaste i mieszane, a według strefy klimatycznej na równikowe, monsunowe, twardolistne, liściaste strefy umiarkowanej i tajgę.
Rodzaj lasu wynika przede wszystkim z klimatu — temperatury i rozkładu opadów. Poniżej podział według obu kryteriów wraz z przykładami z Polski i ze świata.
Podział według składu gatunkowego
- Iglaste (bory) — dominuje sosna i świerk; w Polsce stanowią większość powierzchni leśnej
- Liściaste — buk, dąb, grab; wymagają żyźniejszych gleb
- Mieszane — połączenie obu typów, najbardziej odporne na choroby i szkodniki
Podział według stref klimatycznych
- Las równikowy (wilgotny) — wiecznie zielony, kilkupiętrowy, największa różnorodność gatunkowa na Ziemi
- Las monsunowy — zrzuca liście w porze suchej
- Twardolistny (śródziemnomorski) — drobne, skórzaste liście ograniczające parowanie
- Liściasty strefy umiarkowanej — zrzuca liście na zimę
- Tajga — bór iglasty północnej Eurazji i Ameryki, największy zwarty las świata
Warstwy lasu
- Drzewostan — korony drzew, najwyższe piętro
- Podszyt — krzewy i młode drzewa
- Runo — rośliny zielne, mchy, grzyby
- Ściółka — warstwa obumarłych liści i igieł
W lesie równikowym pięter jest więcej — nawet pięć — a różnice między nimi tak duże, że wiele gatunków zwierząt spędza całe życie w koronach, nigdy nie schodząc na ziemię.
Dlaczego w Polsce dominują bory sosnowe
To skutek historii, nie warunków naturalnych. Naturalnie w większości Polski rosłyby lasy liściaste i mieszane, ale przez stulecia wycinano je pod uprawy, zostawiając najsłabsze, piaszczyste gleby.
Na takich siedliskach sosna radzi sobie najlepiej, a dodatkowo szybko rośnie i daje cenne drewno — dlatego w XIX i XX wieku sadzono ją masowo. Efektem są monokultury sosnowe, podatne na gradacje szkodników i pożary. Współczesna gospodarka leśna stopniowo je przebudowuje w kierunku drzewostanów mieszanych.
Funkcje lasów
- Produkcja tlenu i pochłanianie dwutlenku węgla
- Retencja wody — ściółka i gleba leśna zatrzymują opady, ograniczając powodzie
- Ochrona gleby przed erozją wietrzną i wodną
- Siedlisko dla większości gatunków lądowych
- Regulacja klimatu lokalnego — łagodzenie temperatur i wiatrów
Lasy równikowe — płuca czy coś innego
Popularne określenie „płuca Ziemi” jest nieścisłe. Dojrzały las równikowy zużywa niemal tyle tlenu, ile produkuje — bilans wychodzi bliski zeru, bo rozkład materii organicznej pochłania tlen wytworzony przez rośliny.
Ich rzeczywista wartość leży gdzie indziej: magazynują ogromne ilości węgla, regulują obieg wody w skali kontynentu i mieszczą większość gatunków lądowych świata. Wycinanie uwalnia zgromadzony węgiel — i to jest realny problem, nie domniemany brak tlenu.