Nizina Podlaska — położenie i cechy

Nizina Podlaska to kraina geograficzna we wschodniej Polsce, położona między Niziną Mazowiecką a granicą z Białorusią.

Położenie i cechy

• Położenie — wschodnia Polska, dorzecze Narwi i Bugu
• Wysokość — przeważnie 100–150 metrów
• Rzeźba — równinna, urozmaicona wzgórzami polodowcowymi
• Główne rzeki — Narew, Bug, Biebrza, Supraśl

Geneza

Obszar ukształtowany został przez lądolód podczas zlodowacenia środkowopolskiego. Dłuższy czas, jaki upłynął od ustąpienia lodu, sprawił, że formy polodowcowe są tu bardziej zatarte niż na pojezierzach północnych.

Stąd wynika istotna różnica: na Nizinie Podlaskiej niemal nie ma jezior, w odróżnieniu od terenów objętych młodszym zlodowaceniem. Zagłębienia zdążyły się wypełnić osadami albo zarosnąć.

Bagna i doliny rzeczne

Charakterystyczne są rozległe doliny z terenami podmokłymi. Kotlina Biebrzańska mieści największy w Europie Środkowej kompleks torfowisk, chroniony w Biebrzańskim Parku Narodowym.

Wartość tych terenów polega na tym, że rzeki zachowały naturalny, nieuregulowany bieg oraz coroczne wylewy. To rzadkość w skali kontynentu, gdzie większość dolin została osuszona i przekształcona na potrzeby rolnictwa.

Parki narodowe

• Biebrzański — największy w Polsce, torfowiska i ptactwo wodne
• Narwiański — rzeka o wielu korytach, zwana polską Amazonią
• Białowieski — fragment ostatniej puszczy pierwotnej nizin europejskich

Koncentracja obszarów chronionych wynika z niskiego uprzemysłowienia i mniejszej gęstości zaludnienia niż w centralnej Polsce. Region bywa nazywany zielonymi płucami Polski — określeniem publicystycznym, ale oddającym stan zachowania przyrody.

Rolnictwo i osadnictwo

Gleby są tu przeważnie słabe, głównie bielicowe i piaszczyste, a jedynie w dolinach żyźniejsze mady. Przekłada się to na dominację hodowli bydła nad uprawami intensywnymi.

Podlasie wyróżnia się też zachowaną tradycyjną zabudową drewnianą oraz wielokulturowością — obok siebie funkcjonują tu społeczności katolickie, prawosławne i tatarskie, czego śladem są meczety w Kruszynianach i Bohonikach.

Porównanie z sąsiednimi krainami

• Nizina Podlaska — starsze zlodowacenie, brak jezior, dużo bagien
• Pojezierze Mazurskie — młodsze zlodowacenie, liczne jeziora
• Nizina Mazowiecka — bardziej zurbanizowana, gleby zbliżone

Zestawienie dobrze pokazuje, jak wiek zlodowacenia decyduje o krajobrazie. Im dawniej ustąpił lód, tym bardziej zatarte formy terenu i mniej jezior — to jedna z podstawowych zależności w geografii Polski.

Warto też pamiętać o Puszczy Knyszyńskiej i Puszczy Augustowskiej, które wraz z Białowieską tworzą jeden z największych kompleksów leśnych w kraju. Lasy zajmują na Podlasiu ponad trzydzieści procent powierzchni, czyli wyraźnie więcej niż średnia dla Polski, co również wynika ze słabych gleb — grunty nieprzydatne pod uprawę pozostawiano zalesione.