Nizina Nadkaspijska — położenie i cechy

Nizina Nadkaspijska to rozległa równina wokół północnego wybrzeża Morza Kaspijskiego, leżąca na terenie Rosji i Kazachstanu. Jej znaczna część znajduje się poniżej poziomu morza.

Położenie i cechy

• Powierzchnia — około 200 tysięcy kilometrów kwadratowych
• Wysokość — od minus 28 metrów do około 100 metrów
• Klimat — kontynentalny, suchy
• Rzeki — Wołga, Ural, Emba

Depresja

Poziom Morza Kaspijskiego leży około 28 metrów poniżej poziomu oceanu. Otaczająca je nizina znajduje się więc w depresji, czyli obszarze położonym niżej niż poziom morza.

Morze Kaspijskie jest przy tym zbiornikiem bezodpływowym — woda nie ma z niego ujścia i ubywa wyłącznie przez parowanie. To największe jezioro świata, nazywane morzem ze względu na rozmiar oraz zasolenie.

Klimat i roślinność

Opady nie przekraczają zwykle 200 milimetrów rocznie, a parowanie jest wielokrotnie większe. Powstają stepy przechodzące w półpustynie, a miejscami pustynie z wydmami.

Gleby są często zasolone, bo woda odparowuje, pozostawiając sole na powierzchni. Zjawisko to nasila się przy nawadnianiu bez odprowadzania nadmiaru wody — zasolenie wtórne zniszczyło w tym regionie znaczne obszary uprawne.

Katastrofa Jeziora Aralskiego

Na wschód od niziny leżało Jezioro Aralskie, jeszcze w latach sześćdziesiątych czwarty co do wielkości zbiornik śródlądowy świata. Skurczyło się do niewielkiej części pierwotnej powierzchni.

Przyczyną było odprowadzenie wód zasilających je rzek na nawadnianie pól bawełny. Odsłonięte dno stało się źródłem burz pyłowych niosących sól i pozostałości pestycydów — to jeden z najczęściej przywoływanych przykładów katastrofy ekologicznej wywołanej działalnością człowieka.

Depresje na świecie

• Morze Martwe — około minus 430 m, najniżej położony obszar lądowy
• Kotlina Turfańska — około minus 154 m, Chiny
• Dolina Śmierci — około minus 86 m, Stany Zjednoczone
• Nizina Nadkaspijska — do minus 28 m

Depresje powstają najczęściej w obszarach bezodpływowych o suchym klimacie, gdzie parowanie przewyższa dopływ wody. W Polsce niewielkie depresje występują na Żuławach Wiślanych, gdzie teren chronią wały i systemy pomp.

Znaczenie gospodarcze

Region jest zasobny w ropę naftową i gaz ziemny, wydobywane zarówno na lądzie, jak i spod dna Morza Kaspijskiego. Złoża należą do największych na świecie.

Ich podział jest przedmiotem sporu między państwami leżącymi nad Kaspijem, bo od uznania go za morze albo jezioro zależy zastosowanie odmiennych zasad prawa międzynarodowego. Kwestia nazewnicza ma tu zatem wymiar całkowicie praktyczny.