Nizina Mezopotamska — położenie i znaczenie
Nizina Mezopotamska leży między Tygrysem a Eufratem, głównie w Iraku. Nazwa oznacza międzyrzecze, a obszar uchodzi za kolebkę cywilizacji.
Nizina Mezopotamska to równina między Tygrysem a Eufratem, na terenie dzisiejszego Iraku. Nazwa pochodzi z greki i oznacza międzyrzecze.
Położenie i cechy
- Rzeki — Tygrys i Eufrat, uchodzące wspólnym korytem do Zatoki Perskiej
- Państwa — głównie Irak, częściowo Syria i Turcja
- Klimat — zwrotnikowy suchy, upalny
- Opady — niskie, poniżej 200 milimetrów rocznie na południu
Kolebka cywilizacji
Na tym obszarze powstały pierwsze miasta, pismo klinowe oraz najstarsze znane kodeksy prawne. Sprzyjały temu żyzne gleby aluwialne oraz dostęp do wody w regionie skądinąd suchym.
Rolnictwo wymagało tu jednak nawadniania, a to wymuszało współpracę na dużą skalę — budowa i utrzymanie kanałów przekraczały możliwości pojedynczej rodziny. Przyjmuje się, że właśnie ta konieczność przyczyniła się do powstania organizacji państwowej i wyspecjalizowanej administracji.
Wylewy rzek
Tygrys i Eufrat wylewają wiosną, po topnieniu śniegów w górach Turcji i Iranu. Wylewy są mniej regularne niż w przypadku Nilu, przez co trudniejsze do przewidzenia.
Różnica ta bywa wskazywana jako jedna z przyczyn odmiennego rozwoju obu cywilizacji. W Egipcie przewidywalny cykl sprzyjał stabilności, w Mezopotamii nieregularność wymuszała rozbudowane systemy magazynowania i kontroli wody.
Współczesne problemy
Budowa tam na górnych odcinkach obu rzek w Turcji zmniejszyła ilość wody docierającej do Iraku. Do tego dochodzi zasolenie gleb, będące skutkiem wielowiekowego nawadniania.
Osuszono także znaczną część bagien w południowej części niziny, co zniszczyło siedliska i sposób życia miejscowej ludności. Podejmowane później próby ponownego zalania terenów przyniosły częściowy skutek, ale odtworzenie pierwotnego ekosystemu okazało się niemożliwe.
Osiągnięcia cywilizacji Mezopotamii
- Pismo klinowe — jedno z najstarszych znanych systemów zapisu
- Kodeks Hammurabiego — zbiór praw z XVIII wieku przed naszą erą
- System sześćdziesiątkowy — do dziś obecny w pomiarze czasu i kątów
- Koło garncarskie i wozy kołowe
Podział godziny na sześćdziesiąt minut oraz koła na trzysta sześćdziesiąt stopni to bezpośrednie dziedzictwo tamtejszej matematyki. Liczba sześćdziesiąt była wygodna, bo dzieli się przez wiele liczb bez reszty.
Porównanie z innymi nizinami aluwialnymi
Podobne warunki występowały nad Nilem, Indusem i Huang He. We wszystkich tych miejscach powstały wczesne cywilizacje, co uznaje się za jedną z najlepiej udokumentowanych prawidłowości w historii osadnictwa.
Wspólny mianownik to żyzne osady odnawiane przez wylewy oraz konieczność zbiorowego zarządzania wodą. Sama żyzność nie wystarczała — kluczowe okazało się to, że rolnictwo w tych warunkach wymagało organizacji wykraczającej poza pojedyncze gospodarstwo.