Mapa i jej elementy — legenda, skala, kierunki

Co to jest mapa?

Mapa to pomniejszony obraz terenu przedstawiony na płaszczyźnie, czyli na papierze lub ekranie. Pokazuje teren tak, jakbyśmy patrzyli na niego z góry. Dzięki mapie można zobaczyć duży obszar — miasto, kraj, a nawet cały świat — na jednej kartce.

Najważniejsze elementy mapy

Każda dobra mapa ma kilka stałych elementów:

• tytuł — mówi, co przedstawia mapa;
• legenda — objaśnia znaki i symbole użyte na mapie;
• skala — informuje, ile razy teren został pomniejszony;
• kierunki świata — pokazują, gdzie jest północ, południe, wschód i zachód.

Legenda — klucz do mapy

Legenda to objaśnienie symboli znajdujących się na mapie. Różne znaki oznaczają różne rzeczy — np. niebieska linia to rzeka, zielony kolor to las, a czarna kropka to miasto. Bez legendy trudno byłoby zrozumieć, co przedstawiają poszczególne oznaczenia.

Skala — ile razy mniej?

Skala mówi, ile razy rzeczywisty teren został pomniejszony na mapie. Na przykład skala 1:100 000 oznacza, że 1 centymetr na mapie to 100 000 centymetrów (czyli 1 kilometr) w terenie. Im większe pomniejszenie, tym większy obszar mieści się na mapie.

Rodzaje map

Istnieje wiele rodzajów map. Mapa fizyczna pokazuje góry, rzeki i niziny, mapa polityczna — granice państw i miasta, a mapa turystyczna — szlaki i ciekawe miejsca. Każdą z nich wykorzystujemy do innego celu.

Mapa a globus

Mapa to płaski obraz terenu, ale Ziemia jest kulą. Dlatego najwierniej jej kształt oddaje globus — kulisty model Ziemi. Mapa jest wygodniejsza w użyciu (można ją złożyć, powiesić na ścianie czy wydrukować), ale zawsze nieco zniekształca obraz, bo „spłaszcza” kulistą powierzchnię. Globus i mapa wzajemnie się więc uzupełniają.

Mapy w telefonie

Dawniej korzystano wyłącznie z map papierowych, dziś najczęściej używamy map cyfrowych w telefonie. Aplikacje nawigacyjne pokazują naszą pozycję dzięki systemowi GPS i potrafią wyznaczyć trasę do celu. Mimo to warto umieć czytać też zwykłą mapę — przydaje się np. w górach, gdy brakuje zasięgu lub rozładuje się telefon.

Jak czytać mapę?

Aby odczytać mapę, najpierw sprawdzamy jej tytuł i legendę, a potem zwracamy uwagę na kierunki. Na większości map góra to północ. Znajomość elementów mapy pozwala szybko odnaleźć potrzebne miejsce i orientować się w terenie podczas podróży czy wycieczki.

Znaki i kolory na mapie

Mapy posługują się umownymi znakami i kolorami, które zawsze warto odczytać z legendy. Zwykle niebieski oznacza wodę (rzeki, jeziora, morza), zielony — lasy i niziny, a brązowy — góry i tereny wyżynne. Miasta zaznacza się kropkami lub sygnaturami, a drogi — liniami. Dzięki tym oznaczeniom jedno spojrzenie na mapę mówi nam bardzo dużo o danym terenie. Czytanie mapy to przydatna umiejętność, która pomaga zaplanować podróż, znaleźć drogę i lepiej zrozumieć, jak wygląda otaczający nas świat. Dlatego naukę czytania mapy warto zacząć już w szkole — to wiedza, która zostaje z nami na całe życie i przydaje się w wielu sytuacjach, od szkolnych lekcji geografii po rodzinne wycieczki.