Dzień dobry po włosku — buongiorno i inne
Dzień dobry po włosku to buongiorno — używane rano i przed południem. Po południu mówi się buonasera, a nieformalnie o każdej porze ciao. Wieczorem przy pożegnaniu buonanotte.
Włoskie powitania zależą nie tylko od pory dnia, ale też od tego, z kim rozmawiamy. Poniżej zestaw, który wystarczy w każdej sytuacji, wraz z wyjaśnieniem, kiedy której formy użyć.
Podstawowe powitania
- Buongiorno (wym. buondżorno) — dzień dobry, od rana do wczesnego popołudnia
- Buonasera (wym. buonasera) — dobry wieczór, od popołudnia do nocy
- Buonanotte (wym. buonanotte) — dobranoc, wyłącznie przy pożegnaniu przed snem
- Ciao (wym. czao) — cześć, nieformalnie o każdej porze, przy powitaniu i pożegnaniu
- Salve — forma pośrednia, uprzejma, ale mniej oficjalna niż buongiorno
O której zmienia się buongiorno na buonasera
To pytanie zadaje sobie każdy uczący się włoskiego i odpowiedź brzmi: zależy od regionu. Na północy Włoch przejście następuje zwykle około godziny szesnastej, na południu bywa wcześniejsze — nawet około czternastej, po głównym posiłku dnia.
W praktyce najbezpieczniej jest odpowiedzieć tą formą, której użył rozmówca. Nikt nie potraktuje pomyłki jako nietaktu, a Włosi sami nie są w tej sprawie jednomyślni.
Ciao — ostrożnie z osobami starszymi
To najbardziej znane włoskie słowo, ale ma wyraźne ograniczenie: jest nieformalne. Używa się go wobec znajomych, rówieśników i dzieci, natomiast wobec osoby starszej, urzędnika, lekarza czy sprzedawcy właściwsze jest buongiorno albo salve.
Ciekawostka etymologiczna: ciao pochodzi od weneckiego s-ciào vostro, co znaczyło mniej więcej „jestem waszym sługą”. Wyrażenie z czasem skróciło się i straciło pierwotny, uniżony sens — dziś jest po prostu swobodnym powitaniem.
Pożegnania
- Arrivederci — do widzenia, forma neutralna i uprzejma
- ArrivederLa — do widzenia w formie szczególnie grzecznej, wobec jednej osoby
- A presto — do zobaczenia wkrótce
- A domani — do jutra
- Buona giornata — miłego dnia, mówione przy rozstaniu, nie przy powitaniu
Warto zwrócić uwagę na różnicę między buongiorno a buona giornata. Pierwsze to powitanie, drugie to życzenie miłego dnia przy pożegnaniu — analogicznie buonasera i buona serata.
Jak zapytać, co słychać
- Come stai? — jak się masz (nieformalnie)
- Come sta? — jak się Pan/Pani ma (formalnie)
- Come va? — jak leci, forma swobodna
Typowa odpowiedź to bene, grazie — dobrze, dziękuję, albo tutto bene — wszystko w porządku.
Wymowa — trzy zasady na start
Po pierwsze, połączenie ci i ce czyta się jak polskie „czi” i „cze”, stąd ciao to czao. Po drugie, gi i ge brzmią jak „dżi” i „dże”, stąd giorno to dżorno. Po trzecie, ch czyta się jak „k”, więc che to ke, a nie che.
Te trzy zasady wystarczą, by poprawnie wymówić większość podstawowych zwrotów — a wymowa jest we włoskim regularna, więc raz opanowane reguły działają niemal bez wyjątków.