Ocean a morze — czym się różnią

Ocean to wielki, otwarty zbiornik wód słonych, a morze jego mniejsza część, zwykle częściowo otoczona lądem. Różnica dotyczy rozmiaru, głębokości oraz stopnia oddzielenia od otwartych wód.

Podstawowe różnice

• Powierzchnia — oceany liczone w dziesiątkach milionów km², morza w setkach tysięcy
• Głębokość — oceany średnio około 4000 m, morza znacznie płycej
• Położenie — morza przylegają do lądów, oceany rozdzielają kontynenty
• Zasolenie — w morzach bardziej zmienne, zależne od dopływu rzek

Ile jest oceanów

Tradycyjnie wyróżnia się cztery: Spokojny, Atlantycki, Indyjski i Arktyczny. Od 2000 roku część źródeł wydziela piąty — Ocean Południowy, otaczający Antarktydę.

Największy jest Ocean Spokojny, zajmujący około jednej trzeciej powierzchni Ziemi. Jest przy tym większy niż wszystkie kontynenty razem wzięte, co trudno dostrzec na mapie ze względu na zniekształcenia odwzorowania.

Rodzaje mórz

• Przybrzeżne — słabo oddzielone od oceanu, jak Morze Północne
• Śródlądowe — otoczone lądem, połączone wąską cieśniną, jak Bałtyk i Morze Śródziemne
• Międzywyspowe — położone między wyspami, jak Morze Karaibskie

Bałtyk należy do mórz śródlądowych o wyjątkowo niskim zasoleniu — około 7 promili wobec 35 w oceanach. Powodem jest duży dopływ wód rzecznych przy wąskim połączeniu z Morzem Północnym.

Morza bez brzegów

Wyjątkiem jest Morze Sargassowe na Atlantyku, wyznaczone nie przez lądy, lecz przez otaczające je prądy morskie. To jedyne morze, którego granice tworzy woda, a nie wybrzeże.

Podobnym wyjątkiem w drugą stronę są zbiorniki nazywane morzami mimo braku połączenia z oceanem, jak Morze Kaspijskie i Martwe. Są to w istocie jeziora — nazwa wynika z ich wielkości i zasolenia, nie z klasyfikacji geograficznej.

Dlaczego woda morska jest słona

Sól pochodzi ze skał, z których rzeki wypłukują minerały i odprowadzają je do mórz. Woda następnie paruje, a sole pozostają — proces trwa od miliardów lat i doprowadził do obecnego stężenia.

Rzeki są więc słodkie mimo że nieustannie transportują sól: przepływają, a ich woda nie zatrzymuje się na tyle długo, by minerały zdążyły się skoncentrować. Zasolenie mórz zamkniętych jest z tego powodu wyższe niż otwartych.

Rzeźba dna oceanicznego

Dno oceanu nie jest równiną. Od brzegu ciągnie się szelf kontynentalny, płytki i łagodnie opadający, przechodzący w stromy stok kontynentalny, a dalej w rozległe równie abisalne na głębokości kilku kilometrów.

Najgłębszym punktem jest Rów Mariański, sięgający ponad 11 kilometrów. Gdyby umieścić w nim Mount Everest, jego szczyt znalazłby się nadal ponad dwa kilometry pod powierzchnią wody. Przez środek oceanów przebiegają natomiast grzbiety śródoceaniczne — łańcuchy górskie powstające tam, gdzie płyty tektoniczne rozsuwają się, a z wnętrza Ziemi wypływa magma.