Równik — czym jest i co wyznacza
Równik to największy okrąg na kuli ziemskiej, oddalony jednakowo od obu biegunów. Dzieli Ziemię na półkulę północną i południową, a jego długość wynosi około 40 075 kilometrów.
Równik jest linią umowną, ale wyznacza realne granice zjawisk przyrodniczych. Poniżej co dokładnie z niego wynika.
Podstawowe dane
- Szerokość geograficzna — 0 stopni
- Długość — około 40 075 km
- Podział — na półkulę północną i południową
- Przebieg — przez 13 państw, między innymi Ekwador, Kongo, Kenię i Indonezję
Nazwa państwa Ekwador oznacza po hiszpańsku właśnie równik.
Równik a południki
Warto rozróżnić dwa rodzaje linii siatki geograficznej. Równoleżniki, w tym równik, biegną równolegle do siebie i mają różną długość — najdłuższy jest równik, a przy biegunach kurczą się do punktu.
Południki łączą oba bieguny i wszystkie mają jednakową długość. Stąd wynika praktyczna konsekwencja: odległość odpowiadająca jednemu stopniowi szerokości geograficznej jest zawsze taka sama, a jednemu stopniowi długości maleje wraz z oddalaniem się od równika.
Dlaczego przy równiku jest najcieplej
Decyduje kąt padania promieni słonecznych. W okolicach równika Słońce świeci niemal pionowo, więc ta sama porcja energii ogrzewa mniejszą powierzchnię niż w wyższych szerokościach.
Drugim czynnikiem jest krótsza droga promieni przez atmosferę — mniej energii zostaje rozproszone, zanim dotrze do powierzchni.
Na równiku dzień i noc trwają przy tym niemal dokładnie po dwanaście godzin przez cały rok, bez sezonowych wahań znanych z naszej szerokości.
Strefa zbieżności i klimat
Silnie nagrzane powietrze unosi się nad równikiem, tworząc pas niskiego ciśnienia. Wznoszące się masy ochładzają się i oddają wilgoć, dlatego strefa równikowa ma opady niemal codzienne i najwyższe sumy roczne na Ziemi.
Powietrze pozbawione wilgoci opada natomiast w okolicach zwrotników — i tam właśnie leżą największe pustynie świata. Sahara, Kalahari i pustynie Australii to bezpośrednia konsekwencja tego, co dzieje się nad równikiem.
Efekt Coriolisa
Ruch obrotowy Ziemi odchyla poruszające się masy powietrza i wody: w prawo na półkuli północnej, w lewo na południowej. Siła ta zanika przy samym równiku.
Dlatego cyklony tropikalne nie powstają w pasie kilku stopni po obu stronach równika — brakuje mechanizmu nadającego im ruch wirowy. To wyjaśnia, dlaczego huragany formują się dopiero w pewnej odległości od tej linii.
Wybrzuszenie równikowe
Ziemia nie jest idealną kulą. Ruch obrotowy powoduje spłaszczenie przy biegunach i wybrzuszenie w okolicach równika — promień równikowy jest o około 21 kilometrów dłuższy od biegunowego.
Ma to zaskakującą konsekwencję: szczyt Chimborazo w Ekwadorze, choć znacznie niższy od Everestu, jest punktem najbardziej oddalonym od środka Ziemi. Wszystko zależy od tego, czy mierzymy wysokość od poziomu morza, czy odległość od środka planety.